ارزیابی شاخص های کیفی خاک در اثر تخریب و تبدیل رویشگاه های جنگلی به مرتع در غرب مازندران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 علوم و مهندسی مرتع، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

2 گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

3 گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس.

چکیده

تخریب رویشگاه‌های جنگلی و تغییر پوشش اراضی می‌تواند اثرات برجسته‌ای در تغییرپذیری شاخص‌های کیفی خاک داشته باشد. در پژوهش حاضر، مشخصه‌های مختلف خاک در رویشگاه جنگلی (تقریباً دست‌نخورده) با غالبیت Zelkova carpinifolia، پوشش مرتعی با غالبیت Festuca ovina و تک درختانی از Zelkova carpinifolia و Ulmus minor ، پوشش مرتعی با غالبیت Dactylis glomerata و Thymus transcaspicus و پوشش مرتعی با غالبیت Stachys byzantina ، در منطقه زانوس بخش کجور استان مازندران، مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور، از هر یک از پوشش‌های اراضی تعداد 36 نمونه خاک (شامل 12 نمونه از فصول بهار، تابستان و پاییز) از عمق 10-0 سانتی‌متری برداشت و به آزمایشگاه انتقال داده شد. نتایج حاکی از تغییرپذیری غالب ویژگی‌های مورد مطالعه خاک در فصول مختلف سال تحت انواع پوشش‌های اراضی می‌باشند. بر مبنای تجزیه به مولفه‌های اصلی (PCA)، مقادیر بالاتر رس، ماکرو و میکروخاکدانه، واکنش (pH)، نیتروژن کل، مقدار نیتروژن در ماکرو و میکروخاکدانه‌های خاک منجربه افزایش فعالیت‌های بیوشیمیایی و میکروبی (آمونیوم، نیترات، سهم میکروبی کربن، معدنی‌شدن نیتروژن) خاک تحت پوشش اراضی Zelkova و Festuca شده است. در حالی که پوشش‌های اراضی Stachys و Dactylis با دارا بودن مقادیر بزرگتر شن و مقدار کربن در ماکرو و میکروخاکدانه‌های خاک، دارای کمترین فعالیت‌های بیوشیمیایی و میکروبی خاک بوده‌اند. با توجه به نتایج این پژوهش می‌توان اذعان داشت، که حضور پوشش‌های درختی (آزاد و اوجا) در رویشگاه‌ها می‌تواند شرایط مناسب‌تر و بازدهی بیشتری برای عملکرد خاک فراهم نماید، که این موضوع می‌تواند جهت احیای اراضی تخریب‌یافته مورد توجه مدیران قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Evaluation of soil quality indicators due to degradation and conversion of forest habitats to rangeland in western Mazandaran

نویسندگان [English]

  • Atefeh Shah Piri 1
  • Yahya Kooch 2
  • Ghasem Ali Dianati Tilaki 3
1 Range Management, Faculty of Natuar Resources, Tarbiat Modares University
2 Range Management, Faculty of Natuar Resources, Tarbiat Modares University.
3 Range Management, Faculty of Natuar Resources, Tarbiat Modares University.
چکیده [English]

Degradation of forest habitats and change of land cover can have significant effects on the variability of soil quality indicators. In the present study, different soil characteristics in forest habitat (almost intact) dominated by Zelkova carpinifolia, rangeland cover dominated by Festuca ovina and single trees of Zelkova carpinifolia and Ulmus minor, rangeland cover dominated by Dactylis glomerata and Thymus transcaspicus and rangeland cover dominated by Stachys byzantina in Zanus region of Kojoor district of Mazandaran province was examined. For this purpose, 36 soil samples (including 12 samples from spring, summer and autumn) were taken from each land cover from a depth of 0-10 cm and transferred to the laboratory. The results indicating that the variability of most of the studied soil characteristics in different seasons of the year under different land covers. Based on principal component analysis (PCA), higher amounts of clay, macro and micro aggregate, pH, total nitrogen, nitrogen in macro and micro aggregate lead to increased soil biochemical and microbial activities (i.e. ammonium, nitrate, carbon microbial ratio and nitrogen mineralization) under Zelkova and Festuca covers. While Stachys and Dactylis cover with higher amounts of sand, carbon in macro and micro-aggregate had the lowest soil biochemical and microbial activities. According to the results of this study, it can be claimed that the presence of tree cover (i.e. Zelkova carpinifolia and Ulmus minor) in habitats can provide better conditions soil functions, which can be considered by managers to rehabilitate degraded lands.

کلیدواژه‌ها [English]

  • mountainous area
  • Zelkova carpinifolia
  • Rangelands
  • seasonal dynamics
  • soil carbon and nitrogen mineralization