تحقیقات آب و خاک ایران

تحقیقات آب و خاک ایران

تغذیه بهینه زعفران: مروری بر کاربرد کودهای شیمیایی، آلی، زیستی و تلفیق آن ها در تولید پایدار

نوع مقاله : مروری

نویسندگان
1 بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بیرجند، ایران
2 بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بیرجند، ایران
چکیده
پاسخ زعفران (Crocus sativus L.) به نهاده‌های کودی در شرایط متفاوت خاکی و اقلیمی یکنواخت نیست و مطالعات گوناگون، نتایج متفاوتی درباره اثر کودهای شیمیایی، آلی، زیستی، تلفیقی و نانوکودها بر رشد، عملکرد و کیفیت این گیاه گزارش کرده‌اند. این مقاله با هدف مرور و تحلیل تطبیقی پژوهش‌های انجام‌شده درباره اثر کودهای شیمیایی، آلی، زیستی، تلفیقی و نانوکودها بر صفات کمی و کیفی زعفران تدوین شد. بررسی مطالعات نشان داد که کودهای شیمیایی، به‌ویژه منابع نیتروژن، فسفر و پتاسیم، در صورت مصرف متعادل و متناسب با نیاز گیاه و وضعیت خاک، می‌توانند رشد، عملکرد گل و کلاله و برخی ویژگی‌های بنه را بهبود دهند؛ بااین‌حال، مصرف نامتناسب یا بیش‌ازحد آن‌ها ممکن است کارایی مصرف عناصر را کاهش داده و مخاطرات زیست‌محیطی ایجاد کند. کودهای آلی و زیستی نیز، عمدتاً از طریق بهبود ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک و افزایش فراهمی عناصر غذایی، در بسیاری از شرایط موجب بهبود عملکرد و کیفیت زعفران شده‌اند؛ هرچند شدت پاسخ گیاه به نوع و کیفیت نهاده، ویژگی‌های خاک، شرایط اقلیمی و مدیریت مزرعه وابسته است. مقایسه نتایج نشان می‌دهد که مدیریت تلفیقی منابع کودی، با بهره‌گیری متوازن از کودهای شیمیایی، آلی و زیستی، در اغلب شرایط ظرفیت بیشتری برای افزایش کارایی مصرف نهاده‌ها، حفظ حاصلخیزی خاک و پایداری تولید نسبت به مصرف منفرد هر یک از منابع دارد. با وجود ظرفیت بالقوه نانوکودها، شواهد موجود درباره کارایی، مقدار مصرف بهینه و پیامدهای بلندمدت آن‌ها در زعفران هنوز محدود است. در مجموع، توصیه کودی برای زعفران باید به‌صورت منطقه‌محور و بر پایه آزمون خاک، ویژگی‌های بنه، شرایط اقلیمی، وضعیت مزرعه و هدف تولید تنظیم شود. توسعه راهبردهای تلفیقی تغذیه، همراه با ارزیابی بلندمدت اثر نهاده‌های آلی، زیستی و نوین، می‌تواند مسیر مناسبی برای ارتقای بهره‌وری و پایداری تولید زعفران فراهم کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Optimal Nutrition of Saffron (Crocus sativus L.): A Review on the Application of Chemical, Organic, and Bio-fertilizers and Their Integration for Sustainable Production

نویسندگان English

حامد جوادی 1
Ali Azari Nasrabad 2
Esmaeil Afshoon 2
1 Soil and Water Research Department, South Khorassan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Birjand, Iran
2 Agricultural and horticultural Research Department, South Khorassan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Birjand, Iran
چکیده English

The response of saffron (Crocus sativus L.) to fertilizer inputs varies markedly with soil properties, climatic conditions, corm vigor, and field-management practices. This variability is particularly pronounced in calcareous, low-organic-matter soils of arid and semi-arid regions, where the optimal type, rate, timing, and combination of fertilizer inputs remain insufficiently defined. This review comparatively evaluates the effects of chemical, organic, bio-fertilizers, integrated nutrient management (INM), and nano-fertilizers on saffron growth, yield, stigma quality, and production sustainability. Evidence indicates that balanced application of nitrogen, phosphorus, and potassium fertilizers can improve corm traits, flower production, and stigma yield; however, excessive or unbalanced use may reduce nutrient-use efficiency and adversely affect soil health. Organic and bio-fertilizers can improve soil physical, chemical, and biological properties, enhance nutrient availability, and contribute to yield and quality improvement, although their effects depend on amendment characteristics, soil conditions, climate, and management. Overall, the available evidence suggests that INM, through the complementary use of chemical, organic, and biological inputs, can improve nutrient-use efficiency, maintain soil fertility, and support sustainable saffron production more effectively than sole fertilizer application. Nano-fertilizers also show potential to enhance nutrient efficiency, but evidence regarding their optimum rates, field performance, and long-term environmental implications in saffron cultivation remains limited. Therefore, saffron fertilizer programs should be developed on a site-specific basis using soil-test results, corm status, climatic conditions, and production objectives. Further long-term field studies are needed to optimize integrated nutrient strategies and evaluate their economic and environmental outcomes.

کلیدواژه‌ها English

"
Bio-fertilizers"
Chemical fertilizers"
Integrated nutrient management"
Saffron"
, "
Yield and growth"