موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Assessment of Soil Contamination with Lead and Cadmium Under the Influence of Urban Wastewater Application in Fields under Coriander Plants ارزیابی آلودگی خاک به سرب و کادمیوم تحت تأثیر کاربرد فاضلاب‌های شهری در مزارع تحت کشت گیاه گشنیز 1273 1288 108502 10.22059/ijswr.2026.411886.670108 FA ایران حیدری گروه مهندسی علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران 0009-0006-9012-5975 محمد رحمانیان استادیار گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. 0009-0009-9073-0421 نفیسه رنگزن دانشیارگروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران. 0000-0002-8472-4123 Journal Article 2026 02 25 High potential of the Weiss region for agricultural production and consequently, the impact of urban wastewater and agricultural activities, such as the use of various chemical fertilizers and pesticides, on the quality of soil, plants, and ultimately human health, reveals the need to do this research. This study aimed to investigate the effect of urban wastewater on the accumulation of lead and cadmium metals in fields under coriander plants. Random soil and plant samples were taken from an area irrigated with ground water and an area irrigated with wastewater. Soil and plant samples were digested after harvesting and heavy metals were measured using an atomic absorption spectrometer. The results showed that wastewater did not have a significant effect on the accumulation of lead and cadmium metals in soil. Although the concentrations of lead and cadmium in the soil irrigated with wastewater were higher than in the control soil (soil irrigated with ground water), the average concentrations of these metals in the soil irrigated with wastewater were lower than the international standard (FAO/WHO). Also, the concentration of cadmium in plants in soil irrigated with wastewater was lower than the standard, and the concentration of lead in plants was higher than the international standard. Since the average concentration of lead in coriander in the area irrigated with wastewater is higher than the standard, in order to prevent problems and protect the health of citizens, necessary planning should be implemented to reduce heavy metals in wastewater. برخورداری منطقه ویس از پتانسیل بالا برای تولیدات کشاورزی و متعاقباً تأثیر فاضلاب‌های شهری و فعالیت‌های کشاورزی، نظیر استفاده از کودها و سموم شیمیایی مختلف روی کیفیت خاک، گیاه و نهایتاً سلامت انسان، لزوم انجام پژوهش را آشکار می‌سازد. این پژوهش با هدف بررسی اثر فاضلاب شهری بر تجمع فلزات سرب و کادمیوم مزارع گیاه گشنیز صورت گرفت. نمونه‌برداری از یک منطقه آبیاری شده با آب چاه و یک منطقه آبیاری شده با آب فاضلاب به‌صورت تصادفی از خاک و گیاه صورت گرفت. نمونه‌های خاک و گیاه بعد از برداشت هضم شدند و فلزات سنگین با استفاده از دستگاه جذب اتمی مورد سنجش قرار گرفتند. نتایج حاصل نشان داد که فاضلاب اثر قابل‌توجهی بر مقدار تجمع فلزات سرب و کادمیوم در خاک نداشت. هر چند غلظت سرب و کادمیوم خاک آبیاری شده با فاضلاب بیشتر از خاک شاهد (خاک آبیاری شده با آب زیرزمینی) بود، اما میانگین غلظت این فلزات در خاک آبیاری شده با فاضلاب کمتر از استاندارد بین‌المللی (FAO/WHO) بودند. همچنین غلظت کادمیوم گیاه در خاک آبیاری شده با فاضلاب کمتر از استاندارد و غلظت سرب گیاه بیشتر از استاندارد بین‌المللی بود. از آنجایی که در منطقه آبیاری شده با فاضلاب متوسط غلظت فلز سرب در گشنیز بالاتر از حد استاندارد قرار دارد، بنابراین به منظور جلوگیری از بروز مشکلات و حفظ سلامتی شهروندان، برنامه‌ریزی لازم جهت کاهش فلزات سنگین در فاضلاب اجرا گردد.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108502_f1a6132d8b2b0c1ec84686b134492452.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 The Effect of Vegetation Cover Degradation and Restoration on Biological Fertility Indices and Soil Texture in Temperate Ecosystems of the Caspian Region اثر تخریب و احیاء پوشش های گیاهی بر شاخص های حاصلخیزی زیستی و بافت خاک در اکوسیستم های معتدل ناحیه خزری 1289 1306 108503 10.22059/ijswr.2026.410982.670099 FA فاطمه حیدری محقق پسا دکتری گروه مرتعداری ، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران 0000-0002-8511-5661 یحیی کوچ گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران 0000-0003-3965-9665 Journal Article 2026 02 11 Degradation and restoration of vegetation cover strongly influence soil properties and ecological processes in temperate ecosystems. In northern Iran, intensive forest exploitation has altered vegetation structure and soil quality, highlighting the importance of monitoring soil biological indicators together with physical properties such as texture. Although many studies have focused on soil physical and chemical characteristics, biological fertility indices remain relatively understudied. This study examined the effects of vegetation degradation and restoration on soil biological fertility and texture across seven land-use types in the Hyrcanian region: natural forest, degraded forest, Alnus subcordata plantation, Acer insigne plantation, mixed Alnus–Acer plantation, Sequoia sempervirens plantation, and grassland. During summer 2025, 36 soil samples were collected from three depths (0–10, 10–20, and 20–30 cm) and analyzed using analysis of variance and Duncan’s test. Results showed that grassland had the highest clay ratio indices, while Acer insigne had the lowest. Sequoia and mixed Alnus–Acer stands exhibited the highest critical organic matter, whereas grassland showed the lowest values at all depths. Soil biological fertility at 0–10 cm was classified as good in natural forest and Alnus subcordata plantations, while all other land uses displayed moderate fertility. Principal component analysis revealed positive relationships among basal respiration, cumulative respiration, microbial biomass carbon, and soil organic matter. Overall, vegetation type significantly affected soil biological quality. These results emphasize including soil biological fertility indices in restoration assessments and identify Alnus subcordata as an effective option for improving soil biological conditions in similar temperate regions. تغییرات پوشش گیاهی ناشی از بهره‌برداری جنگل می‌تواند بر فرآیندهای اکولوژیکی و ویژگی‌های خاک اثرگذار باشد. با توجه به اهمیت خاک در حفظ عملکرد اکوسیستم، پایش شاخص‌های زیستی خاک در کنار ویژگی‌های فیزیکی، به‌ویژه بافت خاک، ضروری است. با وجود مطالعات متعدد درباره ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک، شاخص‌های زیستی حاصلخیزی خاک کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این پژوهش با هدف بررسی اثر تخریب و احیای پوشش گیاهی بر شاخص‌های حاصلخیزی زیستی و بافت خاک در هفت رویشگاه شامل جنگل طبیعی، جنگل تخریب‌یافته، جنگل‌کاری توسکا، پلت، پلت–توسکا، سکویا و گراسلند در اکوسیستم‌های معتدل ناحیه خزری انجام شد. تعداد ۳۶ نمونه خاک از سه عمق 0–10، 10–20 و 20–30 سانتی‌متر برداشت و پس از انتقال به آزمایشگاه تجزیه شد. داده‌ها با استفاده از آزمون آنالیز واریانس و دانکن تحلیل شدند. نتایج نشان داد بیشترین شاخص نسبت رس در گراسلند و کمترین آن در رویشگاه پلت مشاهده شد. رویشگاه‌های سکویا و پلت–توسکا بیشترین سطح بحرانی ماده آلی را داشتند، در حالی‌که گراسلند کمترین مقدار را نشان داد. شاخص حاصلخیزی زیستی در عمق 0–10 سانتی‌متر برای جنگل طبیعی و توسکا در سطح خوب و سایر کاربری‌ها در سطح متوسط قرار گرفت. تحلیل مؤلفه‌های اصلی ارتباط مثبت تنفس خاک و زی‌توده میکروبی کربن با ماده آلی را نشان داد. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود شاخص حاصلخیزی زیستی به‌عنوان معیار ارزیابی احیای اراضی تخریب‌یافته استفاده شده و کاشت توسکا به‌عنوان گزینه‌ای مؤثر در بهبود کیفیت زیستی خاک مدنظر قرار گیرد.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108503_583ca5e35206f6291173f64c2e720cf6.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Evaluation of the Effects of Different Rates and Sources of Organic Materials on Water Use Efficiency in Wheat Cultivation under Saline Conditions بررسی تأثیر منابع و سطوح مختلف ماده آلی بر کارایی مصرف آب در کشت گندم در شرایط شور 1307 1320 108504 10.22059/ijswr.2026.413495.670128 FA پریسا مشایخی بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران 0000-0001-9941-6927 محسن دهقانی عضو هیات علمی بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان 0000-0001-7888-3497 Journal Article 2026 04 29 This study was conducted to evaluate the effect of different sources and levels of organic matter on water use efficiency in wheat cultivation under saline conditions at the Rudasht Salinity Research Station in Isfahan. The experiment was carried out using a split-plot arrangement based on a randomized complete block design with three replications. The main factor consisted of organic matter (well‑decomposed farmyard manure and municipal waste compost), and the sub‑factor was the level of organic matter (0, 10, and 20 tons per hectare). The salinity of irrigation water was maintained at 8 dS m⁻¹ throughout the experiment. Soil analysis results indicated that the type of organic matter had a significant effect only on the final water infiltration rate, with farmyard manure showing a superior impact on this soil physical property compared with compost. In contrast, different levels of organic matter had highly significant effects (P < 0.001) on all agronomic traits, including thousand‑grain weight, grain and straw yield, and water use efficiency (WUE). On average, the application of organic matter increased grain yield by 23% and straw yield by 30% compared with the control treatment under saline conditions. Moreover, the application of both compost and farmyard manure at both rates significantly improved water use efficiency in wheat. Water use efficiency increased from 0.44 kg m−3in the control treatment to 0.54 and 0.57 kg m−3under the 10 and 20 t ha−1 treatments, respectively. Overall, the application of organic amendments at both studied rates increased water use efficiency in wheat by an average of 25% compared with the control. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر نوع و سطوح مختلف ماده آلی بر کارایی مصرف آب در کشت گندم، در شرایط شور اجرا شد. برای این منظور آزمایشی به صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار انجام گرفت. نوع مواد آلی فاکتور اصلی (کود دامی پوسیده شده و کمپوست زباله شهری) و سطوح مختلف مواد آلی (0، 10 و 20 تن در هکتار) فاکتور فرعی بود. شوری آب آبیاری در طول انجام پروژه بر روی 8 دسی‌زیمنس بر متر تنظیم شد. نتایج تجزیه خاک نشان داد که نوع ماده آلی صرفاً بر میزان نفوذ نهایی آب در خاک تأثیر معنی‌داری داشت و کود دامی در مقایسه با کمپوست، اثر بهتری بر این ویژگی فیزیکی خاک اعمال کرد. سطوح مختلف ماده آلی تأثیر معنی‌داری (P<0.001) بر کلیه صفات زراعی از جمله وزن هزار دانه، عملکرد دانه و کاه، و کارایی مصرف آب داشتند. کاربرد مواد آلی به‌طور میانگین منجر به ۲۳ درصد افزایش عملکرد دانه و 30 درصد افزایش عملکرد کاه نسبت به تیمار شاهد در شرایط شور گردید. همچنین، مصرف کمپوست و کود دامی در هر دو سطح، باعث افزایش معنی‌دار کارایی مصرف آب در گندم شد. میزان کارایی مصرف آب از 44/0 کیلوگرم بر مترمکعب در تیمار شاهد به 54/0 و 57/0 کیلوگرم بر مترمکعب در تیمارهای ۱۰ و ۲۰ تن در هکتار رسید. مصرف کود آلی در هر دو سطح مورد مطالعه به طور متوسط کارایی مصرف آب در گندم را تا 25 درصد نسبت به شاهد افزایش داد.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108504_4565fcb1bba5e7db6e58360ea436fca6.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Quasi-Two Dimensional Modeling of Flow Hydraulics in Deposited Pipes مدلسازی شبه دوبعدی هیدرولیک جریان در لوله های رسوبگذار 1321 1335 108505 10.22059/ijswr.2026.411107.670103 FA عبدالرضا ظهیری دانشیار گروه مهندسی آب دانشکده آب و خاک دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان 0000-0003-2009-5046 سروش شریفی دانشیار گروه مهندسی آب و محیط زیست دانشکده مهندسی عمران دانشگاه بیرمنگام انگلستان 0000-0003-0717-1729 رضا تیموری دکتری مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان 0009-0008-9187-1640 مرضیه کرامتلو کارشناسی ارشد مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان 0009-0009-7955-8501 Journal Article 2026 02 18 Circular closed conduits with free surface have many applications in nature. Two-dimensional flow hydraulic simulation studies in these channels are limited and generally one-dimensional relations and equations are used for modeling and designing these channels. In this study, a quasi-two-dimensional mathematical model (Shiono and Knight, SKM) based on the Navier-Stokes equations is used to calculate the transverse distribution of flow velocity and boundary shear stress in a deposited pipe (or pipe with a flat bed). To solve the SKM model, three key coefficients of this model must be determined which play a decisive role in simulating the transverse velocity distribution and boundary shear stress. In this study, the Rameshwaran and Shiono (2007) equation was used to calculate the friction coefficient (f) and a numerical optimization process based on laboratory data was used to calibrate the two coefficients of eddy viscosity (λ) and the secondary flow (β). The results indicate the different capabilities of the Shiono and Knight models in simulating the transverse velocity and shear stress distribution. The results indicate the different capabilities of the Shiono and Knight model in simulating the lateral distribution of velocity and shear stress. Although this model estimates the velocity distribution with reasonable accuracy (with an average and maximum error of 6 and 7.1 percent, respectively), the boundary shear stress distribution (with an average and maximum error of 18.5 and 22 percent, respectively) is far from acceptable values. مجاری دایره‌‎‌ای با سطح آزاد دارای کاربردهای مهمی در طبیعت هستند. مطالعات شبیه‌‎‌سازی دوبعدی هیدرولیک جریان در این مجاری محدود بوده و عموماً از روابط و معادلات یک‌‎‌بعدی برای مد‌‎‌ل‌‎‌سازی و طراحی این مجاری استفاده می‌‎‌شود. در این مطالعه، از یک مدل ریاضی شبه‌‎‌دوبعدی (شیونو و نایت) مبتنی بر معادلات ناویر-استوکس برای محاسبه توزیع عرضی سرعت جریان و تنش برشی مرزی در یک لوله رسوبگذار استفاده شده است. برای اجرا و ارزیابی دقت این مدل، از داده‌های آزمایشگاهی سترلینگ در یک لوله با بستر رسوبی استفاده شد. برای حل مدل شیونو و نایت باید 3 ضریب کلیدی این مدل که نقشی تعیین‌کننده در شبیه‌سازی توزیع عرضی سرعت و تنش برشی مرزی ایفا می‌کنند، تعیین شوند. در این مطالعه، از رابطه Rameshwaran and Shiono (2007) برای محاسبه ضریب اصطکاک و از یک فرآیند بهینه‌سازی عددی مبتنی بر داده‌های آزمایشگاهی برای واسنجی دو ضریب لزجت گردابه‌‎‌ای و ضریب جریان‌‎‌های ثانویه استفاده شد. بهینه‌سازی این دو ضریب بر اساس کمینه‌سازی همزمان خطای محاسبه توزیع سرعت جریان و تنش برشی مرزی در عرض لوله انجام شد. نتایج بیانگر قابلیت متفاوت مدل شیونو و نایت در شبیه‌‎‌سازی توزیع عرضی سرعت و تنش برشی می‌‎‌باشد. این مدل اگرچه توزیع سرعت‌‎‌ها را با دقت مناسبی (با میانگین و حداکثر خطای 6 و 1/7 درصد) برآورد می‌‎‌کند اما توزیع تنش‌‎‌ برشی مرزی (با میانگین و حداکثر خطای 5/18 و 22 درصد) با مقادیر قابل قبول فاصله دارد. یکی از دلایل این موضوع، پیچیدگی هندسه لوله‌‎‌های رسوبگذار نیمه‌‎‌پر است.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108505_a2cf63ca4d6599be06b852dd252d5bef.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Soil Moisture Modeling and Spatial Resolution Enhancement of SMAP Satellite Data at the Farm Scale Using Remote Sensing Data مدلسازی رطوبت خاک و بهبود وضوح مکانی داده‌های ماهواره SMAP در مقیاس مزرعه با استفاده از داده‌های سنجش از دور 1337 1358 108506 10.22059/ijswr.2026.405920.670047 FA محدثه السادات فخار گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران 0000-0001-6799-5741 عباس کاویانی عضو هیات علمی گروه مهندسی آب دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران 0000-0002-6286-0618 Journal Article 2025 11 09 Nowadays, soil moisture estimation using SMAP satellite data is feasible at a temporal resolution of less than three days; however, the spatial resolution of these data is relatively coarse. In this study, a downscaling approach was applied to enhance the spatial resolution of SMAP soil moisture by integrating Sentinel-1 SAR and MODIS data. The study focused on estimating soil moisture in maize fields through field measurements collected from five farms at the Megsal Agro-Industrial Complex in the Qazvin Plain during the summer growing season of 2022. A Random Forest (RF) modeling approach was employed to estimate soil moisture, and six scenarios were defined, each representing a different combination of indices derived from Sentinel-1 and MODIS data as inputs to the RF model for SMAP soil moisture downscaling. The results indicate that among the evaluated scenarios, scenario RF6 in Farm 1 (M1) achieved the highest correlation with in-situ soil moisture (R = 0.97) and RMSE = 0.04 (cm³/cm³), followed by scenario RF5 with R = 0.96. The superior performance of RF5 and RF6 is attributed to the inclusion of the Leaf Area Index (LAI) and land cover maps. Moreover, the correlation between measured soil moisture and LAI was high (R = 0.88), highlighting the importance of vegetation indices in soil moisture estimation. Considering the limited availability of point-based soil moisture data and the need for continuous maps to monitor small farms, applying downscaling techniques can significantly improve the accuracy of SMAP data, making it a cost-effective and efficient tool for agricultural management and research. امروزه برآورد رطوبت خاک با استفاده از ماهواره SMAP در مقیاس زمانی کمتر از سه روز امکان‌پذیر شده است اما اندازه‌ پیکسل سایز‌های این داده بزرگ است. در این پژوهش رویکردی برای کاهش مقیاس رطوبت خاک SMAP با ترکیب Sentinel-1 SAR و داده‌های MODIS به کارگرفته است لذا با هدف برآورد رطوبت خاک در مزارع ذرت به برداشت نمونه رطوبت خاک گیاه ذرت از 5 مزرعه در کشت و صنعت مگسال واقع در دشت قزوین در دوره کشت تابستان 1401 پرداخته شد. در این پژوهش از تکنیک‌ جنگل تصادفی برای تخمین رطوبت خاک، استفاده شد. در این پژوهش شش سناریو تعریف شد که هر سناریو بیانگر یک ترکیب متفاوت از شاخص‌های استخراج‌شده از داده‌های Sentinel-1 و MODIS به‌عنوان ورودی مدل جنگل تصادفی برای کاهش مقیاس رطوبت خاک SMAP است. نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که در بین سناریو‌های مورد بررسی در مزرعه یک (M1)، سناریو RF6 با مقدار R=0.97 و (cm3/cm3) RMSE=0.04 بیشترین میزان همبستگی را داشته است. بعد از سناریو RF6، سناریو RF5 با مقدار R= 0.96 از همبستگی بالایی برخوردار است. از جمله دلایل افزایش میزان همبستگی در سناریو‌های RF5 و RF6 را می‌توان به وجود شاخص LAI و نقشه کاربری اراضی اشاره کرد. در بررسی همبستگی میان شاخص سطح برگ و رطوبت خاک اندازه‌گیری شده مشخص شد که این شاخص با مقدار R= 0.88 میزان همبستگی بالایی را با مقادیر رطوبت خاک دارد. به دلیل محدود بودن داده‌های نقطه‌ای رطوبت خاک و نیاز به تهیه نقشه‌های پیوسته برای پایش مزارع کوچک، به‌کارگیری روش‌های ریزمقیاس‌سازی می‌تواند دقت داده‌های SMAP را به‌طور مؤثری افزایش داده و آن را به ابزاری کارآمد و مقرون‌به‌صرفه برای مدیریت و پژوهش‌های کشاورزی تبدیل کند.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108506_3de10be44374baaef46ca18c9f054519.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Flood Hazard Assessment and Floodplain Mapping in the Kan River Basin Using a Hydrological–Hydraulic Modeling Approach ارزیابی خطر سیلاب و پهنه‌بندی سیلاب در حوضه آبریز رودخانه کن با رویکرد مدل‌سازی هیدرولوژیکی-هیدرولیکی 1359 1379 108507 10.22059/ijswr.2026.414839.670145 FA مرتضی شکری عضو هیئت علمی- گروه عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. 0000-0002-6642-1663 Journal Article 2026 05 20 The Kan River watershed is considered one of the flood‑prone basins due to its mountainous topography and its passage through densely populated urban areas of Tehran. The aim of this study is to assess flood hazard in this basin using an integrated hydrological and two‑dimensional hydraulic modeling approach (HEC‑HMS and HEC‑RAS 2D) and to investigate the influence of key parameters affecting flood behavior. Long‑term rainfall and discharge data from the Solaghan and Sangan hydrometric stations for the period 1969–2025 were used in this research. First, design flood discharges were estimated through flood frequency analysis using the Log‑Pearson Type III distribution. Subsequently, the hydrological model was calibrated and validated using the SCS‑CN method and Clark Unit Hydrograph. The generated hydrographs were then transferred to a two‑dimensional hydraulic model to simulate flood depth, flow velocity, and floodplain extent based on a digital elevation model (DEM) with a spatial resolution of 30 m. The results indicate that the peak discharge of the 100‑year return period flood ranges between 140 and 160 m³/s, which is consistent with historical flood events, including the 2014 flood event. Evaluation of the hydrological model performance demonstrated good simulation accuracy, with NSE values ranging from 0.78 to 0.89 and R² values between 0.82 and 0.92. Hydraulic simulations showed that during the 100‑year flood scenario, flow depth in downstream areas exceeds 2.5 m and flow velocity reaches approximately 5 m/s. The estimated flood‑inundated area in this scenario is about 25–29 km², affecting significant parts of districts 21 and 22 of Tehran. Sensitivity analysis further indicated that the Manning roughness coefficient and increased rainfall intensity are the most influential factors in intensifying flood depth and floodplain extent. The findings of this study can support urban planning, river corridor management, and the development of flood management and early warning systems in the Kan River basin and other similar urban watersheds. حوضه آبریز رودخانه کن به دلیل شرایط کوهستانی و عبور از مناطق شهری متراکم تهران، از جمله حوضه‌های با خطر سیلاب بالا به شمار می‌رود. هدف این پژوهش، ارزیابی خطر سیلاب در این حوضه با استفاده از رویکرد تلفیقی مدل‌سازی هیدرولوژیکی (HEC‑HMS) و هیدرولیکی دوبعدی (HEC‑RAS 2D) و بررسی اثر پارامترهای مؤثر بر رفتار سیلاب است. در این مطالعه از داده‌های بلندمدت بارندگی و دبی ایستگاه‌های سولقان و سنگان طی دوره ۱۳۴۸ تا ۱۴۰۴ استفاده شد. ابتدا با تحلیل فراوانی سیلاب و به‌کارگیری توزیع Log‑Pearson Type III، دبی‌های طراحی استخراج گردید. سپس مدل هیدرولوژیکی با استفاده از روش‌های SCS‑CN و Clark Unit Hydrograph کالیبره و اعتبارسنجی شد و هیدروگراف‌های حاصل به مدل هیدرولیکی دوبعدی منتقل گردید تا عمق، سرعت و گستره پهنه سیلاب بر پایه مدل رقومی ارتفاع با تفکیک ۳۰ متر شبیه‌سازی شود. نتایج نشان داد که دبی اوج سیلاب با دوره بازگشت ۱۰۰ساله در بازه ۱۴۰ تا ۱۶۰ مترمکعب بر ثانیه قرار دارد که با رخدادهای تاریخی از جمله سیلاب سال ۱۳۹۳ همخوانی دارد. ارزیابی عملکرد مدل هیدرولوژیکی نشان‌دهنده دقت مناسب شبیه‌سازی با مقادیر NSE بین 78/0 تا 89/0 و ضریب تعیین R² بین 82/0 تا 92/0 بود. شبیه‌سازی هیدرولیکی نشان داد که در سناریوی سیلاب ۱۰۰ساله، عمق جریان در بخش‌های پایین‌دست به بیش از ۲٫۵ متر و سرعت جریان به حدود ۵ متر بر ثانیه می‌رسد و مساحت پهنه سیل‌گیر حدود ۲۵ تا ۲۹ کیلومترمربع برآورد می‌شود که بخش‌هایی از مناطق ۲۱ و ۲۲ تهران را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. تحلیل حساسیت نیز نشان داد که ضریب زبری Manning و افزایش شدت بارش از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تشدید عمق و گستره سیلاب هستند. نتایج این پژوهش می‌تواند در برنامه‌ریزی شهری، تعیین حریم رودخانه و توسعه سامانه‌های مدیریت و هشدار سیلاب در حوضه رودخانه کن و سایر حوضه‌های شهری مشابه مورداستفاده قرار گیرد.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108507_4fab6363a642fa494edda2d2f9ef4781.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Comparison of Linear and Nonlinear Hydraulic Canal Model Performance within a Discrete Reinforcement Learning Framework مقایسه عملکرد مدل‌های خطی و غیرخطی هیدرولیک کانال در چارچوب یادگیری تقویتی گسسته 1381 1397 108508 10.22059/ijswr.2026.413385.670126 FA کاظم شاهوردی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا همدان، همدان، ایران. 0000-0001-8098-0931 Journal Article 2026 04 27 Water management and control in irrigation canals are challenging due to the nonlinear behavior of open-channel flow, time delays, and variable water withdrawals. In recent years, reinforcement learning has emerged as a promising approach for controlling such systems; however, the influence of the underlying hydraulic model on the quality of the learning process has not yet been quantitatively investigated. This study compares the performance of a discrete reinforcement learning algorithm integrated with two simulation environments: a nonlinear hydraulic model based on the full Saint-Venant equations and a linearized hydraulic model of an irrigation canal. The learning agent was trained independently using each model, and the resulting control policies were evaluated based on water delivery errors as well as the efficiency and adequacy performance indicators. The results show that the nonlinear model achieved substantially smaller delivery errors than the linear model in the downstream reaches, with minimum efficiency and adequacy values of 0.962 and 0.972, respectively. In contrast, the minimum efficiency of the linear model decreased to 0.497 in the terminal reaches, while the maximum absolute delivery error reached 59%. Although the linear model exhibited faster convergence during training and provided acceptable performance within the linearization range (±20% discharge variation), it learned weaker control policies outside this range, resulting in degraded water distribution performance, particularly in the downstream reaches. مدیریت و کنترل کانال‌های انتقال و توزیع آب به دلیل رفتار غیرخطی جریان، تأخیر زمانی و برداشت‌های متغیر از مسائل چالش‌برانگیز مهندسی آب است. در سال‌های اخیر، یادگیری تقویتی به‌عنوان روشی نوین در این سامانه‌ها استفاده شده است، اما تأثیر نوع مدل هیدرولیکی بر یادگیری به‌صورت کمی بررسی نشده است. هدف این پژوهش، مقایسه عملکرد یادگیری تقویتی گسسته در تلفیق با دو محیط شبیه‌سازی شامل مدل غیرخطی مبتنی بر معادلات کامل سنت‌ونانت و مدل خطی‌ یک کانال است. عامل یادگیرنده به‌طور مستقل با هر یک از دو مدل آموزش داده شد و عملکرد سیاست‌های کنترلی حاصل بر اساس خطاهای تحویل آب و شاخص‌های راندمان و کفایت ارزیابی گردید. نتایج نشان داد مدل غیرخطی در بازه‌های پایین‌دست با حداقل مقادیر شاخص‌های راندمان و کفایت به‌ترتیب ۹۶۲/0 و ۹۷۲/0، خطاهای کمتری از مدل خطی با حداقل راندمان برابر با 497/0 در بازه‌های انتهایی و حداکثر خطای مطلق ۵۹ درصد دارد. مدل خطی به دلیل سادگی، همگرایی سریع‌تری در فرآیند یادگیری دارد و در محدوده خطی‌سازی (۲۰± درصد تغییرات دبی) عملکرد قابل قبولی ارائه می‌دهد، اما در خارج از محدوده خطی‌سازی، سیاست‌های کنترلی ضعیف‌تر یادگیری می‌شود و منجر به کاهش کیفیت توزیع آب، به‌ویژه در پایین‌دست، می‌شود.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108508_f045e194e1b759f3aac9e15caf8f293e.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Temporal Uncertainty Analysis in Aquifer Vulnerability Assessment (Study Area: Sari-Naka Aquifer) تحلیل عدم قطعیت زمانی در ارزیابی آسیب‌پذیری آبخوان (منطقه مورد مطالعه: آبخوان ساری-نکا) 1399 1419 108511 10.22059/ijswr.2026.415594.670152 FA امیرحسین کیارزم گروه مهندسی محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0005-9449-8966 سیده هدی رحمتی گروه مهندسی محیط زیست،واحد علوم وتحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران ایران 0000-0003-3795-3326 حسین بابازاده گروه علوم و مهندسی آب،واحد علوم و تحقیقات ،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران. 0000-0003-3838-5383 امین‌رضا نشاط گروه مدیریت ساخت وآب،واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاداسلامی،تهران،ایران. 0000-0001-9557-3570 Journal Article 2026 06 06 The dynamics of groundwater depth and aquifer recharge parameters over time can affect vulnerability assessment using the DRASTIC index. In this study, the effect of temporal uncertainty on the calibration of the DRASTIC vulnerability index in the Sari-Neka aquifer was investigated. For this purpose, time series data of groundwater depth and precipitation were analyzed over a 20-year period, and three statistical conditions including Q25, median, and Q75 were defined to represent dry, moderate, and wet conditions. The results showed that in wet conditions, the groundwater level in different parts of the aquifer varied by about 20 to 50 cm, and in dry conditions, by about 30 to 70 cm. Also, in the Q25 condition, the extent of the vulnerability class increased very little, while in the Q75 condition, the areas with high vulnerability expanded more. The calibration of the DRASTIC index was performed with two RF-HHO and CNN-HHO models with a weight range of 1 to 7 and a rank of 1 to 10. The correlation coefficient of the initial DRASTIC index with nitrate concentration was 0.37, which was improved to the range of 0.62-0.64 after calibration with the RF-HHO model and to the range of 0.67-0.68 with the CNN-HHO model. The results showed that the role of time in vulnerability parameters is important and the combination of time uncertainty and data-driven calibration can increase the accuracy of aquifer vulnerability assessment. Also, the sensitivity of the DRASTIC vulnerability index depends on the combination of parameter weight, ranking, spatial distribution, and the way of combining parameters. دینامیک بودن پارامترهای عمق آب زیرزمینی و تغذیه آبخوان در دوره‌های زمانی می‌تواند در ارزیابی آسیب‌پذیری با استفاده از شاخص DRASTIC تاثیرگذار باشد. در این پژوهش، اثر عدم قطعیت زمانی بر واسنجی شاخص آسیب‌پذیری DRASTIC در آبخوان ساری–نکا بررسی شد. برای این منظور، داده‌های سری زمانی عمق آب زیرزمینی و بارش در یک دوره 20 ساله تحلیل گردید و سه وضعیت آماری شامل Q25، میانه و Q75 برای نمایش شرایط خشک، متوسط و تر تعریف شد. نتایج نشان داد که در شرایط تر، سطح آب زیرزمینی در بخش‌های مختلف آبخوان حدود 20 تا 50 سانتی‌متر و در شرایط خشک حدود 30 تا 70 سانتی‌متر تغییر داشته است. همچنین در شرایطQ25، وسعت کلاس آسیب‌پذیری خیلی کم افزایش یافت، در حالی‌که در شرایط Q75، پهنه‌های دارای آسیب‌پذیری بالا گسترش بیشتری نشان داد. واسنجی شاخص DRASTIC با دو مدل RF-HHO و CNN-HHO با دامنه وزن 1 تا 7 و رتبه 1 تا 10 انجام گرفت. ضریب همبستگی شاخص اولیه DRASTIC با غلظت نیترات برابر 37/0 بود که پس از واسنجی با مدل RF-HHO به بازه 62/0-64/0 و با مدل CNN-HHO به بازه 67/0-68/0 ارتقاء یافت. نتایج نشان داد که نقش زمان در پارامترهای آسیب‌پذیری حائز اهمیت بوده و تلفیق عدم قطعیت زمانی و واسنجی داده‌محور می‌تواند دقت ارزیابی آسیب‌پذیری آبخوان را افزایش دهد. همچنین حساسیت شاخص آسیب‌پذیری DRASTIC به ترکیبی از وزن پارامتر، رتبه‌بندی، توزیع مکانی و نحوه تلفیق پارامترها وابسته است.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108511_5e59cc2cbbc0275dd5a0aa126d40ee56.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Digital Mapping of Soil Surface Calcium Carbonate Equivalent in a Semi-Arid Region Using Gene Expression Programming Algorithm (Case Study: Abyek Plain, Qazvin) نقشه‌برداری رقومی مقادیر کربنات کلسیم خاک سطحی در مناطق خشک و نیمه‌خشک با استفاده از الگوریتم بیان ژن (مطالعه موردی: دشت آبیک، قزوین) 1421 1445 108540 10.22059/ijswr.2026.404804.670039 FA محسن دویرند گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0009-0004-2539-1738 فریدون سرمدیان عضو هیأت علمی گروه مهندسی علوم خاک، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران 0000-0001-9894-2765 سجاد تیموری بردیانی گروه علوم ومهندسی خاک دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0003-2605-4149 Journal Article 2025 10 23 Predicting soil calcium carbonate equivalent (CCE) is essential for effective land management in semi-arid regions characterized by high soil and topographic variability. This study evaluated the performance of Gene Expression Programming (GEP) for spatial prediction of CCE. Environmental predictors included seven Landsat 8 spectral bands, 15 derived spectral indices, nine ASTER-derived spectral indices, and 20 topographic variables derived from the digital elevation model (DEM). Recursive Feature Elimination based on Support Vector Machines (RFE-SVM) was employed for feature selection, reducing the predictor set by 84%. The optimized GEP model, consisting of three independent genes linked by an additive function, generated an explicit and interpretable mathematical equation for CCE prediction. Model performance demonstrated moderate predictive capability, with R² and RMSE values of 0.62 and 4.13 in the training phase, and 0.52 and 4.25 in the testing phase, respectively. However, regression slopes of 0.509 and 0.487 for the training and testing datasets indicated substantial regression toward the mean and underestimation of prediction variability. The resulting prediction map revealed a distinct north–south spatial gradient consistent with regional hydrological and topographic conditions. Overall, the integrated RFE-SVM–GEP framework provides a practical basis for digital CCE mapping in semi-arid environments. Nevertheless, improving the quality and spatial representativeness of training data, incorporating more informative environmental predictors, and integrating hybrid modeling approaches are recommended to enhance prediction accuracy, particularly for extreme CCE values. پیش‌بینی کربنات کلسیم معادل (CCE) خاک برای مدیریت اراضی در مناطق نیمه‌خشک، به‌ویژه در مناطقی با تنوع بالای خاک و توپوگرافی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش با هدف ارزیابی توانایی الگوریتم برنامه‌نویسی بیان ژن (GEP) در مدل‌سازی مکانی CCE در منطقه‌ای نیمه‌خشک انجام شد. بدین منظور، مجموعه‌ای از متغیرهای محیطی شامل ۷ باند طیفی لندست ۸ و 15 شاخص طیفی مشتق‌شده از آن، 9 شاخص طیفی مستخرج از تصاویر ماهواره ASTER، همراه با 20 متغیر توپوگرافیکی DEM و مشتقات آن، به‌عنوان ورودی مدل در نظر گرفته شدند. برای کاهش ابعاد داده و انتخاب متغیرهای بهینه، از روش حذف بازگشتی ویژگی‌ها مبتنی بر ماشین بردار پشتیبان (RFE-SVM) استفاده گردید که منجر به کاهش ۸۴ درصدی متغیرها شد. مدل GEP با ترکیب سه ژن مستقل و تابع پیونددهنده جمع، معادله‌ای ریاضی و تفسیرپذیر برای پیش‌بینی CCE استخراج کرد. ارزیابی عملکرد مدل در فاز آموزش (R²=0.62 و RMSE=4.13) و در فاز آزمون (R²=0.52 و RMSE=4.25) نشان‌دهنده‌ی توانایی نسبی مدل در یادگیری الگوها و تعمیم به داده‌های جدید است. با این حال، شیب خطوط رگرسیون در هر دو فاز (به‌ترتیب 509/0 و 487/0) که به‌مراتب کمتر از واحد هستند، بیانگر انقباض شدید مدل به سمت میانگین و فشرده‌شدگی دامنه‌ی پیش‌بینی‌ است. نتایج نقشه‌ی پیش‌بینی‌شده، الگوی مکانی واضحی از شمال به جنوب را نشان داد که با عوامل هیدرولوژیکی و توپوگرافی مرتبط است. به‌طور کلی، این مطالعه نشان داد که هرچند رویکرد ترکیبی RFE-SVM و GEP پایه‌ای مناسب برای نقشه‌برداری رقومی CCE در مناطق نیمه‌خشک ارائه می‌دهد، اما بهبود کیفیت و توزیع داده‌های آموزشی، گنجاندن متغیرهای محیطی مؤثرتر و استفاده از مدل‌های ترکیبی برای افزایش دقت در پیش‌بینی حدود مقادیر ضروری است.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108540_50a65ecd93ea5e3c7ec99c6812cbcdf0.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Irrigation Scheduling for Forage Maize Based on Crop Water Stress Index (CWSI) Under Drip Irrigation برنامه‌ریزی آبیاری ذرت علوفه‌ای براساس شاخص تنش آبی گیاه (CWSI) تحت آبیاری قطره‌ای 1447 1466 108542 10.22059/ijswr.2026.411953.670112 FA محمد مهدی جعفری دانشجوی دکتری گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-8355-8901 فرهاد میرزایی اصل شیرکوهی گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0003-3168-1235 حامد ابراهیمیان دانشیار گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-7338-4872 عبدالمجید لیاقت استاد گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-3224-6529 Journal Article 2026 02 26 Iran is facing a serious water crisis due to limited resources, climate change, and excessive extraction of groundwater, which has increased the importance of optimizing water consumption, especially in the agricultural sector. This study, aiming to improve agricultural water management, investigated an irrigation scheduling method based on canopy temperature (Tc) and Crop Water Stress Index (CWSI) for forage maize (SC704) under surface drip irrigation in Karaj. The experiment was conducted with three irrigation levels (60, 80, and 100 percent of water requirement) and three replications in the summer of 2024, and a handheld infrared thermometer was used to monitor corn leaf temperature. Utilizing the empirical IDSO method, baseline upper canopy temperatures for forage corn in July, August, and September were determined to be 4.55, 3.98, and 5.00 °C, respectively. Furthermore, baseline lower canopy temperature relationships for the aforementioned months were established as follows: (Tc-Ta)c = -0.0781(AVPD)+3.7018, (Tc-Ta)c = -0.0694(AVPD)+3.3326, and (Tc-Ta)c = -0.0859(AVPD)+4.0814. The coefficient of determination (R²) values for these relationships were 0.86, 0.81, and 0.83, respectively, indicating the high accuracy of the regression relationships derived between canopy-air temperature difference (Tc-Ta) and atmospheric vapor pressure deficit (AVPD). Finally, the CWSI was extracted for different irrigation treatments. The average CWSI in irrigation treatments of 60, 80, and 100 percent of water requirement was calculated as 0.57, 0.48, and 0.29, respectively. Considering the non-stress treatment (full irrigation treatment), specific equations for determining irrigation timing during three different growth stages were respectively presented as (Tc–Ta)c = –0.0679(AVPD) + 3.8121, (Tc–Ta)c = –0.0341(AVPD) + 3.6628, and (Tc–Ta)c = –0.0653(AVPD) + 4.3019, based on air vapor pressure deficit (AVPD) and the temperature difference (Tc–Ta), which enables more precise and climate-adapted irrigation scheduling. ایران با بحران جدی کم‌آبی به دلیل محدودیت منابع، تغییرات اقلیمی و برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی مواجه است و این موضوع اهمیت بهینه‌سازی مصرف آب، به‌ویژه در بخش کشاورزی را افزایش داده است. این مطالعه با هدف بهبود مدیریت آب کشاورزی، روش برنامه‌ریزی آبیاری مبتنی بر دمای پوشش سبز گیاه (Tc) و شاخص تنش آبی گیاه (CWSI) را برای ذرت علوفه‌ای(SC704) تحت آبیاری قطره‌ای سطحی در کرج مورد بررسی قرار داد. آزمایش با سه سطح آبیاری (۶۰، ۸۰ و ۱۰۰ درصد نیاز آبی) و سه تکرار در تابستان ۱۴۰۳ اجرا شد و از دماسنج مادون قرمز دستی برای پایش دمای برگ ذرت استفاده گردید. با بهره‌گیری از روش تجربی ایدسو، بطور کلی مقادیر خط مبنای بالا برای ذرت علوفه‌ای در ماه‌های تیر، مرداد و شهریور به ترتیب 55/4، 98/3 و 00/5 درجه سانتی‌گراد تعیین گردید. همچنین روابط خطوط مبنای پایین برای ماه‌های مذکور به ترتیب برابر (Tc-Ta)c = -0.0781 (AVPD) + 3.7018، (Tc-Ta) c = -0.0694 (AVPD) + 3.3326 و (Tc-Ta)c = -0.0859(AVPD)+4.0814 استخراج شد. مقادیر ضریب تبیین (R2) برای این روابط به ترتیب برابر 86/0، 81/0 و 83/0 به‌دست آمد که نشان دهنده دقت بالای روابط رگرسیونی استخراجی بین اختلاف دمای پوشش سبز گیاه و دمای هوا (Tc-Ta) و کمبود فشار بخار هوا (AVPD) است. در نهایت، شاخص CWSI برای تیمارهای مختلف آبیاری استخراج شد. میانگین CWSI در تیمارهای آبیاری 60، 80 و 100 درصد نیاز آبی به ترتیب 57/0، 48/0 و 29/0 محاسبه گردید. با در نظر گرفتن تیمار بدون تنش (تیمار آبیاری کامل)، روابط اختصاصی برای تعیین زمان آبیاری در سه دوره مختلف رشد محصول به ترتیب به صورت (Tc-Ta)c = -0.0679(AVPD)+3.8121، (Tc-Ta)c = -0.0341(AVPD)+3.6628 و (Tc-Ta)c = -0.0653(AVPD)+4.3019 بر اساس فشار بخار نسبی (AVPD) و اختلاف دمای Tc-Ta ارائه شد که امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر و مطابق با شرایط اقلیمی را فراهم می‌کند.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108542_c62d83dbd351b27374d174a62754d6ba.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 Identifying Factors Affecting Concrete Dams Rework: A Hybrid Approach Based on Multi-Criteria Decision-Making and Machine Learning شناسایی عوامل مؤثر بر دوباره‌کاری سدهای بتنی: یک رویکرد ترکیبی مبتنی بر تصمیم‌گیری چندمعیاره و یادگیری ماشین 1467 1489 108543 10.22059/ijswr.2026.412628.670116 FA حامد راضی ماهی الجیلاوی گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0009-0005-1777-228X میرعلی محمدی گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی، دانشکاه ارومیه 0000-0001-7194-9393 محمد خردرنجبر گروه مهندسی عمران، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران 0000-0002-5660-9400 شاهین رفیعی چهار راه دانشکده- دانشکدگان (پردیس) کشاورزی و منابع طبیعی- دبیرخانه- گروه ماشین های کشاورزی - برسد به دست شاهین رفیعی 0000-0003-2647-3984 Journal Article 2026 04 12 Rework in large concrete dam projects (LCDP) is a costly and delay-inducing phenomenon, arising from errors, design changes, or execution defects, which severely threatens the quality, productivity, and safety of the structure. This research employs a novel hybrid multi-criteria decision-making (MCDM) and machine learning (ML) approach to identify, weight, and prioritize the factors influencing rework. Data were collected from 26 expert specialists using a two-level questionnaire (10 main criteria and 100 sub-criteria) based on a Likert scale. The MCDM weighting was performed using four methods (Simple Multi-Attribute Rating Technique - SMART, Shannon's Entropy, Criteria Importance Through Inter Criteria Correlation, and Rank Sum) and the geometric mean. This process identified the top three criteria as Design and Technology (weight ≈0.31), Geological and Environmental (0.18), and Legal and Contractual (0.12). The top ten sub-criteria included groundwater infiltration, high cost of digital technologies, cybersecurity issues, defects in concrete compaction, and political pressures (with a low weight gap of ≈0.0008). Among methods, Partial Least Squares Regression (PLSR) demonstrated the best performance with a test mean squared error of 0.0028 and a test R² of 0.9984. Regularized Bayesian regression and Ridge regression models, with R² > 0.997, ranked next. The predicted importance from the top ML models confirmed that geotechnical factors (e.g. groundwater infiltration: ≈3.9), concrete quality (compaction: ≈5.6), and digital technologies (high cost: ≈3.3) were the most critical, showing complete alignment with the MCDM weights. The integrated hybrid approach increased prediction accuracy to 99.8%, providing a dynamic tool for proactive project management. دوباره‌کاری در پروژه‌های بزرگ سدسازی، پدیده‌ای پرهزینه و تأخیرزا است که به دلیل خطاها، تغییرات طراحی یا نقص‌های اجرایی رخ می‌دهد و کیفیت، بهره‌وری و ایمنی سازه را به شدت تهدید می‌کند. این پژوهش با رویکرد نوین تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیاره-یادگیری ماشین، عوامل مؤثر بر دوباره‌کاری را شناسایی، وزن‌دهی و اولویت‌بندی نمود. داده‌ها از ۲۶ خبره متخصص با پرسش‌نامه‌ای دوسطحی (۱۰ معیار اصلی و ۱۰۰ زیرمعیار) بر اساس طیف لیکرت جمع‌آوری شد. وزن‌دهی تصمیم‌گیری چندمعیاره با چهار روش (تکنیک ساده ارزیابی چندویژگی، آنتروپی شانون، اهمیت معیارها از طریق همبستگی میان‌معیاری و مرکز‌ثقل رتبه‌ای) و میانگین هندسی انجام گرفت که سه معیار برتر طراحی و فناوری (وزن ≈31/0)، زمین‌شناسی و زیست‌محیطی (18/0) و قانونی و قراردادی (12/0) را نشان داد. ده زیرمعیار برتر شامل نفوذ آب زیرزمینی، هزینه بالای فناوری‌های دیجیتال، مشکلات امنیت سایبری، نقص در تراکم بتن و فشارهای سیاسی (فاصله وزنی کم ≈008/0) بودند. برای تقویت دقت، 10 مدل یادگیری ماشین آموزش داده شد. رگرسیون کمترین مربعات جزئی با خطای میانگین مربعات آزمون 0028/0 و ضریب تعیین آزمون 9984/0 بهترین عملکرد را داشت؛ مدل‌های رگرسیون ریج بیزی منظم شده و رگرسیون ریج نیز با ضریب تعیین 997/0 در رتبه‌های بعدی بودند. اهمیت پیش‌بینی‌شده مدل‌های برتر، عوامل ژئوتکنیکی (نفوذ آب زیرزمینی: 9/3)، کیفیت بتن (متراکم≈ 6/5) و فناوری‌های دیجیتال (هزینه بالا≈ ۳/۳) را در صدر تأیید کرد که با وزن‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره همخوانی کامل داشت. رویکرد تلفیقی، دقت پیش‌بینی را تا 99.8 درصد افزایش داد و ابزاری پویا برای مدیریت پیشگیرانه ارائه نمود.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108543_f77c7f4811c93160bd38e953093d6655.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 6 2026 08 23 A Review of Biochar-Based Fertilizers and Their Applications in Sustainable Agriculture مروری بر کودهای مبتنی بر بیوچار و کاربردهای آن در کشاورزی پایدار 1491 1512 108544 10.22059/ijswr.2026.414670.670144 FA مرضیه پیری بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، 0000-0003-0042-5060 ابراهیم سپهر گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ایران 0000-0001-5843-0669 Journal Article 2026 05 18 Biochar-based fertilizers have emerged as an innovative approach for sustainable soil management and optimized plant nutrition in response to resource limitations and increasing food demand. Owing to their high specific surface area, suitable porosity, and presence of active functional groups, these fertilizers improve the physical, chemical, and biological properties of soils while enhancing cation exchange capacity and aggregate stability. They also regulate nutrient release kinetics, thereby reducing nutrient losses caused by leaching and volatilization. This review examines recent advances in biochar production technologies, activation methods, and enrichment strategies, along with their applications in soil–plant systems. Evidence indicates that the use of biochar-based fertilizers increases stable soil organic carbon, enhances microbial activity, and improves the efficiency of both macro- and micronutrient use, ultimately leading to higher crop yields and improved product quality. In addition, these fertilizers contribute to mitigating the environmental impacts of agriculture by regulating redox conditions, increasing nitrogen and phosphorus retention, and reducing greenhouse gas emissions. However, challenges such as variability in biochar properties and inconsistent soil and plant responses still remain. Therefore, the development of optimized formulations and long-term field studies is essential. کودهای مبتنی بر بیوچار به‌عنوان رویکردی نوین در مدیریت پایدار خاک و بهینه‌سازی تغذیه گیاه، در پاسخ به محدودیت منابع و افزایش تقاضای غذایی، مورد توجه قرار گرفته‌اند. این کودها به واسطه سطح ویژه بالا، تخلخل مناسب و وجود گروه‌های عاملی فعال، ضمن بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک، ظرفیت تبادل کاتیونی و پایداری خاک‌دانه‌ها را افزایش داده و از طریق تنظیم سینتیک رهایش عناصر غذایی، موجب کاهش تلفات عناصر غذایی ناشی از آبشویی و تصعید می‌شوند. در این مقاله مروری، پیشرفت‌های اخیر در فناوری‌های تولید بیوچار، روش‌های فعال‌سازی و راهبردهای غنی‌سازی آن، همراه با کاربردهای آن در سامانه‌های خاک-گیاه بررسی شده است. شواهد نشان می‌دهد استفاده از این کودها موجب افزایش کربن آلی پایدار، تقویت فعالیت میکروبی خاک و بهبود کارایی مصرف عناصر غذایی پرمصرف و کم‌مصرف می‌شود، این اثرات به افزایش عملکرد محصول و بهبود کیفیت آن منجر می‌گردد. علاوه بر این، کودهای مبتنی بر بیوچار از طریق تعدیل شرایط اکسایش-کاهش، افزایش نگهداشت نیتروژن و فسفر و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، در کاهش اثرات زیست‌محیطی کشاورزی مؤثر هستند. با این حال، چالش‌هایی مانند ناهمگونی ویژگی‌ها و تفاوت پاسخ گیاه و خاک همچنان وجود دارد. بنابراین، توسعه فرمولاسیون‌های بهینه و انجام مطالعات بلندمدت ضروری است.

https://ijswr.ut.ac.ir/article_108544_b337ef45d49c207b1b21ac467d508c36.pdf