موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 The Synergistic Effect of Trapezoidal Geometry and Lateral Slope in Piano Key Spillways اثر هم‌افزایی هندسه ذوزنقه‌ای و شیب جانبی در سرریزهای کلید‌پیانویی 767 785 107489 10.22059/ijswr.2026.413258.670125 FA مرتضی شکری گروه عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Journal Article 2026 04 24 Piano key weirs (PKWs) are efficient hydraulic structures for flood control and water management because they increase the effective crest length within a limited footprint. Nevertheless, the geometric optimization of these structures remains an important research topic. This study experimentally investigates the synergistic effect of combining trapezoidal geometry with a global sidewall slope in Type-A PKWs. Four physical models, including rectangular and trapezoidal weirs with and without a 5° sidewall inclination, were tested in a 15-m laboratory flume. The results showed that for upstream head ratios (H/P) greater than 0.12, more than 75% of the crest length becomes engaged in the flow, and the discharge coefficient of sloped models increases noticeably. In addition, the sloped trapezoidal PKW (TPKW5) exhibited, on average, a 13% higher discharge coefficient than the sloped rectangular PKW (RPKW5), with a relative error lower than ±2%, indicating a genuine synergistic interaction between the two geometric parameters. Moreover, the discharge efficiency of TPKW5 was about 5% higher than that of RPKW5. These findings suggest that the combined use of a trapezoidal planform and a global sidewall slope can be an effective strategy and intelligent combination for designing low-head spillways with superior hydraulic performance. سرریزهای کلیدپیانویی (PKW)  به دلیل افزایش طول مؤثر تاج در فضای محدود، گزینه‌ای کارآمد برای کنترل سیلاب و مدیریت جریان آب هستند. در این پژوهش، اثر هم‌افزایی ناشی از ترکیب هندسه ذوزنقه‌ای و شیب سراسری دیواره جانبی در سرریزهای کلیدپیانویی نوع A به‌صورت آزمایشگاهی بررسی شد. بدین منظور، چهار مدل فیزیکی شامل سرریزهای مستطیلی و ذوزنقه‌ای، هر یک با و بدون شیب ۵ درجه، در یک فلوم آزمایشگاهی ۱۵ متری مورد آزمایش قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در نسبت بار آبی H/P بزرگ‌تر از 12/۰، بیش از ۷۵ درصد طول تاج درگیر جریان می‌شود و ضریب دبی در مدل‌های دارای شیب جانبی به طور محسوسی افزایش می‌یابد. همچنین، مدل ذوزنقه‌ای شیب‌دار(TPKW5)  به طور میانگین ۱۳ درصد ضریب دبی بیشتری نسبت به مدل مستطیلی شیب‌دار RPKW5) ) داشت (با خطای نسبی کمتر از ۲± درصد) که بیانگر وجود یک اثر هم‌افزایی واقعی میان دو پارامتر هندسی است. افزون بر این، شاخص عملکرد دبی در TPKW5 حدود ۵ درصد بیشتر از RPKW5 بود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ترکیب مناسب و هوشمندانه هندسه ذوزنقه‌ای و شیب کلی دیواره جانبی می‌تواند راهبردی مؤثر برای طراحی سرریزهای کم‌عمق با عملکرد هیدرولیکی برتر باشد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107489_83c1826c6c4b0295b23ea3edb9732160.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Morphological Traits, Yield and Nutrient Uptake of Safflower Cultivars Under Water Stress Conditions خصوصیات مورفولوژیکی، عملکرد و جذب عناصر غذایی ارقام گلرنگ تحت شرایط تنش آبی 787 806 107491 10.22059/ijswr.2026.405912.670054 FA حسین رضائی دانشجوی سابق اگرواکولوژی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. علی بهپوری استادیار گروه اگرواکولوژی، دانشکده کشاورزی داراب، دانشگاه شیراز احسان بیژن زاده دانشیار گروه اگرواکولوژی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0003-2076-2048 عبدالله ستوده کارشناس گروه اگرواکولوژی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 2025 11 18  <br />In order to investigate the genetic diversity of safflower cultivars based on yield, yield components, and mineral nutrient uptake under water stress conditions, a factorial experiment was conducted in a completely randomized design with three replicates at the research greenhouse of the Faculty of Agriculture and Natural Resources, Darab, Shiraz University. The experimental factors included three irrigation levels (normal irrigation, irrigation cut off at flowering stage, and irrigation cut off at head formation stage) and seven cultivars (Faraman, Sina, Omid, Padideh, Goldasht, Parnian, and Golmehr). The aim of this study was to evaluate the genetic variation among safflower cultivars in terms of grain yield, biological yield, plant height, 100 seed weight, number of seeds per head, head diameter, number of heads per plant under water stress conditions, as well as to assess mineral nutrient uptake from soil under such conditions. The results showed that the interaction between irrigation levels and cultivars had a highly significant effect (p ≤ 0.01) on all morphological traits, except for the number of secondary branches. The highest grain yield (31 g) was observed in the Parnian cultivar under normal irrigation. Seed yield of all cultivars decreased under water stress conditions, however, the highest yield (15.8 g per plant) in this condition related to Omid cultivar which also had the minimum variations among the cultivars. The results of this experiment showed that the highest genetic variation of cultivars appeared under normal irrigation conditions as well as high variations of nutrient uptakes. به منظور بررسی تنوع ژنتیکی ارقام گلرنگ بر اساس عملکرد، اجزای عملکرد و جذب عناصر غذایی تحت شرایط تنش آبی، آزمایشی بصورت فاکتوریل با طرح پایه کاملاً تصادفی با 3 تکرار در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز انجام شد. فاکتورهای آزمایشی شامل: سه سطح آبیاری (آبیاری نرمال، قطع آبیاری در مرحله گلدهی و قطع آبیاری در مرحله تشکیل طبق ) و هفت رقم (فرامان، سینا، امید، پدیده، گلدشت، پرنیان و گلمهر) بود. هدف از این آزمایش بررسی تنوع ژنتیکی ارقام گلرنگ، بر اساس عملکرد دانه، عملکرد زیست توده، ارتفاع بوته، وزن صد دانه، تعداد دانه در طبق، قطر طبق، تعداد طبق در بوته و همچنین بررسی جذب عناصر غذایی شامل فسفر، پتاسیم، آهن، مس، کلسیم، روی و منگنز از خاک در شرایط تنش آبی بود. نتایج این پژوهش نشان داد، اثر متقابل آبیاری در رقم، همه صفات مورفولوژیکی به جز تعدادشاخه فرعی را به شکل معنی‌داری (01/0  p≤) تحت تأثیر قرار داد. بیشترین عملکرد دانه با مقدار 31 گرم مربوط به رقم پرنیان در تیمار شاهد بود که در تیمار تنش آبی در مرحله گلدهی 58 درصد کاهش یافت. نتایج نشان داد اثر متقابل آبیاری در رقم، جذب عناصر غذایی دانه را به شکل معنی‌داری (01/0  p≤) تحت تأثیر قرار داد. نتایج این آزمایش نشان داد که رقم های مختلف گلرنگ بیشترین تفاوت ها را در شرایط بدون تنش آبی از خود نشان می دهند و همچنین جذب عناصر مختلف در شرایط تنش آبی تفاوت های زیادی از خود نشان می دهد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107491_ad037df9837cc266723836194099f467.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Assessing Extreme Precipitation Vulnerability in Iranian Watersheds Using GPM-IMERG Satellite Data and Data-Driven Shannon Entropy Weighting ارزیابی آسیب‌پذیری بارش‌های فرین در حوضه‌های آبخیز ایران با داده‌های ماهواره‌ای GPM-IMERG و وزن‌دهی داده‌محور آنتروپی شانون 807 825 107492 10.22059/ijswr.2026.412445.670115 FA عباسعلی داداشی رودباری استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2026 04 04 Extreme precipitation events act as the primary catalysts for flash floods, profoundly escalating hydrologic risks across Iran’s watersheds. This profound impact necessitates rigorous, targeted evaluation. The present study initially investigated the efficacy of GPM-IMERG satellite estimates (2001-2020) in capturing basin-scale spatial precipitation distributions. We then deployed Shannon entropy as a data-driven weighting framework to quantify the vulnerability of these basins to extreme precipitation. Dataset validation revealed a distinct spatial dichotomy. Across the Zagros slopes, GPM-IMERG products demonstrated robust correlation and high accuracy in replicating spatial precipitation structures, proving highly adept at monitoring extreme events. Conversely, systematic estimation errors plagued the data along the Caspian coastal strip and within arid inland basins. Analyzing a suite of extreme precipitation indices (Rx1day, R10mm, R20mm, and SDII) highlighted that western and southwestern mountainous catchment most notably Karkheh, Great Karun, and Jarahi-Zohreh concurrently endure peak intensity and frequency levels. The southern coastlines present a different dynamic altogether: abrupt surges in intensity indices occur alongside a relatively low frequency of occurrences. Ultimately, mapping vulnerability by applying Shannon entropy to the extreme indices matrix yielded clear territorial delineations. Low vulnerability zones encompass 46.5% of the country, while 30% falls into moderate categories and 23.5% faces high-risk conditions. A contiguous belt spanning the western Zagros foothills and southern shores concentrates 12.7% of Iran’s area within the severe to extreme vulnerability classifications. By contrast, central and eastern basins exhibit the least spatial variability and lowest extreme magnitude, translating to the lowest-risk precipitation regime nationwide. بارش‌های فرین به‌عنوان محرک اصلی سیلاب‌های ناگهانی، ریسک هیدرولوژیک حوضه‌های آبخیز ایران را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند و نیازمند ارزیابی دقیق هستند. در این پژوهش ابتدا کارایی برآوردهای بارش ماهواره‌ای GPM-IMERG طی دوره ۲۰۲۰–۲۰۰۱ در تخمین توزیع مکانی بارش در مقیاس حوضه‌ای بررسی و سپس با به‌کارگیری آنتروپی شانون به‌عنوان یک چارچوب وزن‌دهی داده‌محور، آسیب‌پذیری حوضه‌ها در برابر بارش‌های فرین استخراج شد. درستی‌سنجی داده‌های بارش نشان داد که GPM-IMERG در دامنه‌های زاگرس همبستگی و کارایی بالایی در بازنمایی ساختار مکانی بارش دارد و برای پایش فرین‌های بارشی بسیار کارآمد است. در مقابل، در نوار ساحلی خزر و حوضه‌های خشک با خطاهای سیستماتیک در برآورد بارش همراه است. در گام بعد، تحلیل شاخص‌های بارش فرین Rx1day، R10mm، R20mm  و  SDII  نشان داد که حوضه‌های کوهستانی غرب و جنوب‌غرب، به‌ویژه کرخه، کارون بزرگ و جراحی–زهره، هم‌زمان بالاترین مقادیر فراوانی و شدت را تجربه می‌کنند؛ در حالی‌که در سواحل جنوبی، جهش ناگهانی در شاخص‌های شدت با فراوانی نسبتاً پایین رخداد همراه است. در نهایت، نتایج ارزیابی آسیب‌پذیری از طریق اعمال آنتروپی شانون بر روی ماتریس شاخص‌های فرین نشان داد که ۴۶٫۵٪ از مساحت کشور در طبقه آسیب‌پذیری کم، ۳۰٪ در طبقه متوسط و ۲۳٫۵٪ در سطوح بالای ریسک قرار دارد. کمربند پیوسته‌ای بر دامنه‌های غربی زاگرس و سواحل جنوبی، ۱۲٫۷٪ از مساحت ایران را در کلاس‌های آسیب‌پذیری شدید و بسیار زیاد متمرکز کرده است، در حالی‌که حوضه‌های مرکزی و شرقی با کمترین تنوع فضایی و مقدار فرین‌ها، کم‌ریسک‌ترین رژیم بارشی فرین را نشان می‌دهند. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107492_14c745a1b7cbed429722b10435d99b45.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 The Effect of Air Relative Humidity on the Crop Water Requirement of Basil in the Greenhouse تأثیر رطوبت نسبی هوا بر نیاز آبی گیاه ریحان در گلخانه 827 845 107493 10.22059/ijswr.2026.412822.670119 FA امیرحسین اسدی گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران احمد احمدی نیک گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2026 04 16 Due to strategic location in the vicinity of the sea, Iran has a unique capacity to benefit from this great potential for development in different fields. In the field of agricultural development in coastal areas, various ideas have been developed in the world, one of the successful examples of which is the coastal greenhouse system. This system, by simulating the hydrological cycle, enables the simultaneous production of crops and freshwater. In this regard, in the present study, by simulating the functional principles of the coastal greenhouse system, a physical modeling of a similar cultivation media was conducted with smart equipment. The main aim of this study is to evaluate the effect of high air relative humidity (more than 80%) on the crop water requirement and crop yield of Basil in greenhouses cultivation media and compare it with the corresponding values in controlled cultivation media with normal relative humidity, such as conventional greenhouse conditions. In this study, plant cultivation was carried out by randomized complete block design in pots, and the crop water requirement were determined using the micro-lysimeter method. By the results, the crop yield by wet weight in the conventional and coastal greenhouse cultivation medias was 15.98 and 15.83, by dry weight was 1.62 and 1.53 grams, respectively. However, the total and average of Basil water requirement during the cultivation period were 45.20 mm and 1.33 mm/day in the coastal greenhouse, and 87.66 mm and 2.58 mm/day in the conventional greenhouse, respectively. کشور ایران به دلیل موقعیت استراتژیک خود به لحاظ قرارگیری در مجاورت دریا، از ظرفیت منحصر به فردی برای بهره‌مندی از این پتانسیل عظیم جهت توسعه در بخش‌های مختلف برخوردار است. در زمینه توسعه کشاورزی در مناطق ساحلی، تا‌کنون ایده‌های مختلفی در دنیا توسعه داده شده که یکی از نمونه‌های موفق آن سیستم گلخانه‌ ساحلی می‌باشد. این سیستم با شبیه‌سازی چرخه هیدرولوژیکی، امکان تولید همزمان محصول و آب شیرین را فراهم می‌نماید. در این راستا، در پژوهش حاضر با الگوپذیری از اصول کار سیستم گلخانه ساحلی، نسبت به مدل‌سازی فیزیکی محیط کشت مشابه این سیستم با بکارگیری دستگاه‌ها و تجهیزات هوشمند اقدام گردید. هدف اصلی این تحقیق، ارزیابی تأثیر رطوبت نسبی بالای هوا (بیش از 80 درصد) بر نیاز آبی گیاه و عملکرد محصول ریحان در گلخانه و مقایسه با مقادیر متناظر آن در محیط‌های کشت کنترل شده با رطوبت نسبی هوای معمول مانند شرایط گلخانه‌های متعارف می‌باشد. در این پژوهش کشت گیاه مطابق طرح بلوک‌های کامل تصادفی و درون گلدان صورت پذیرفت و نیاز آبی محصول و مقدار آب مورد نیاز هر گلدان به روش میکرولایسیمتر تعیین گردید. بر اساس نتایج، عملکرد محصول بر حسب وزن تر بوته در محیط کشت گلخانه متعارف و گلخانه ساحلی به ترتیب ۹۸/۱۵ و ۸۳/۱۵ گرم و وزن خشک بوته در محیط کشت گلخانه متعارف و گلخانه ساحلی به ترتیب 62/1 و 53/1 گرم اندازه‌گیری شد که تفاوت معنی‌داری بین این مقادیر مشاهده نشد. این در حالی است که مجموع و متوسط نیاز آبی گیاه ریحان در طول دوره کشت محصول، در محیط کشت گلخانه ساحلی به ترتیب برابر با 20/45 میلیمتر و 33/1 میلیمتر در روز و در محیط کشت گلخانه متعارف به ترتیب برابر با 66/87 میلیمتر و 58/2 میلیمتر در روز بود. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107493_22c8f6e197f83ccf08276fecce7a8a0a.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Spatial Prediction of Soil Saturated Hydraulic Conductivity by Integrating Soil Properties and Environmental Covariates برآورد مکانی هدایت هیدرولیکی اشباع خاک با استفاده از ویژگی‌های خاک و متغیرهای محیطی 847 867 107494 10.22059/ijswr.2026.412870.670122 FA علی حکمت زاد گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران مسعود داوری گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران محمدعلی محمودی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. کمال نبی اللهی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران Journal Article 2026 04 18 Soil hydraulic properties, particularly saturated hydraulic conductivity (Ks), play a crucial role in addressing problems related to soil and water management in agricultural, ecological, and environmental systems. Direct measurement of these properties is often difficult, costly, and time-consuming; hence, indirect estimation methods are commonly employed. In this study, the efficiency of multiple linear regression (MLR), decision tree (DT), and artificial neural network (ANN) methods was evaluated for estimating and mapping the spatial distribution of K_s in parts of the Cherdawel and Chamshir sub-basins (Ilam Province, Iran), using readily measurable soil properties along with environmental covariates (terrain attributes and remote sensing data). For this purpose, K_s was measured at 95 sampling points using a Guelph permeameter, and several readily measurable soil properties along with environmental covariates were also obtained at the same locations. The validity of the derived models for K_s estimation was assessed using the coefficient of determination (R²), root mean square error (RMSE), concordance correlation coefficient (r_c), and mean error (ME). The results demonstrated that the ANN model outperformed both MLR and DT models in estimating K_s. While the MLR and DT tended to underestimate K_s, the ANN model produced more accurate and reliable predictions. Furthermore, the spatial variability map of K_s could be successfully generated by integrating soil properties with environmental covariates, suggesting the usefulness of this approach for developing agro-hydrological models in data-limited regions. Overall, the findings suggest that incorporating environmental covariates alongside soil properties can significantly enhance the accuracy of K_s estimation, particularly when using the ANN model. ویژگی‌های هیدرولیکی خاک، به‌ویژه هدایت هیدرولیکی اشباع (K_s)، نقشی کلیدی در حل مسائل مرتبط با مدیریت خاک و آب در سیستم‌های کشاورزی، بوم‌شناسی و زیست‌محیطی دارند. اندازه‌گیری مستقیم این ویژگی‌ها دشوار، پرهزینه و زمان‌بر است؛ از این‌رو، استفاده از روش‌هایی غیرمستقیم برای برآورد آنها رایج است. در این پژوهش با بهره‌گیری از ویژگی‌های زودیافت خاک و متغیرهای کمکی محیطی (داده‌های عوارض زمین و سنجش از دور)، کارایی روش‌های رگرسیون خطی چندگانه (MLR)، درخت تصمیم (DT) و شبکه‌های عصبی مصنوعی (ANN) در برآورد و نقشه‌سازی توزیع مکانی K_s بخش‌هایی از حوضه‌های آبخیز چرداول و چمشیر (استان ایلام) ارزیابی شد. بدین منظور، K_s در 95 نقطه از محدوده مورد‌مطالعه با استفاده از دستگاه نفوذپذیری آب به خاک گولف اندازه‌گیری شد. برخی از ویژگی‌های زودیافت خاک و متغیرهای کمکی محیطی نیز در این نقاط تعیین شد. سپس اعتبار مدل‌های اشـتقاق یافتـه در برآورد K_s با استفاده از ضریب تبیین (R²)، جذر میانگین مربعات خطا (RMSE)، ضریب همبستگی تطابق (r_c) و میانگین خطا (ME) ارزیابی شد. نتایج ارزیابی این مدل‌ها نشان داد که مدل ANN عملکرد بهتری نسبت به مدل‎‌های MLR و DT در تخمین K_s داشت. مدل‌های MLR و DT مقادیر K_s را کمتر از مقدار واقعی برآورد کردند، در حالی‌که ANN تخمین‌هایی دقیق‌تر و پایاتر ارائه کرد. نتایج همچنین نشان داد که نقشه تغییرپذیری مکانی K_s می‌تواند با تلفیق ویژگی‌های زودیافت خاک و متغیرهای کمکی محیطی تهیه شود؛ این رویکرد می‌تواند به توسعه مدل‌های اگروهیدرولوژیکی در مناطق با محدودیت داده کمک ‌کند. در مجموع یافته‌ها بیان‌گر آن است که افزودن داده‌های کمکی محیطی به ویژگی‌های خاک می‌تواند باعث افزایش دقت برآورد K_s، به‌ویژه در مدل ANN، ‌شود.  https://ijswr.ut.ac.ir/article_107494_dd686f45ca031eaea38094914ba3f8e3.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 The Role of Morphometric Factors in The Development of Gully Erosion Using the Dempster-Shafer Model نقش عوامل مورفومتریک در گسترش فرسایش خندقی با استفاده از مدل دمپسترشفر 869 887 107689 10.22059/ijswr.2026.413843.670133 FA حمزه سعیدیان بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. اهواز. ایران کوروش شیرانی گروه پژوهشی مهندسی حفاظت خاک و آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. شاهین آقامیرزاده بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران. Journal Article 2026 05 08 Nowadays, gully erosion has attracted the attention of different researchers due to the widespread destruction it causes in different climates of the world. In this study, the gullies in Sarab Halil watershed located in Kerman province were identified using field surveys and Google Earth and gullies distribution map with 79 gullies was obtained. In this study, 15 layers of information in the study area were obtained. Considering the overall average of each morphometric factor across all classes, the research results showed that the average uncertainty function or final weight in the shadow and light analysis information layer is 0.5, in the slope aspect information layer is 0.778, in the convex index information layer is 0.5, in the curvature information layer is 0.333, in the curvature classification information layer is 0.333, in the elevation information layer is 0.6, in the length-slope information layer is 0.6, in the slope curvature information layer is 0.333, in the profile curvature information layer is 0.333, in the slope information layer is 0.6, in the stream power information layer is 0.6, in the land surface texture information layer is 0.5, in the watershed area information layer is 0.5, in the topographic moisture information layer is 0.5, and in the vertical distance from the stream information layer is 0.5. Therefore, the information layers of curvature, slope curvature, and curvature profile, as well as curvature classification, equally have the lowest average uncertainty among morphometric factors, while the slope information layer has the highest average uncertainty among morphometric factors. Therefore, the area under the curve (AUC) was 0.846 in the calibration (training) phase of the Dempster-Shafer model and 0.816 in the validation (test) phase. Thus, the Dempster-Shafer model demonstrated a very good ability to predict areas prone to gully erosion using morphometric factors. امروزه فرسایش خندقی با توجه به تخریب گسترده ای که در اقلیم‌های مختلف دنیا ایجاد می کند بسیار مورد توجه محققان مختلف قرار گرفته است. در این پژوهش خندق‌های موجود در حوزه آبخیز سراب هلیل واقع در استان کرمان با استفاده از پیمایش‌های صحرایی و گوگل ارث شناسایی شدند و نقشه پراکنش خندق‌ها با 79 خندق به دست آمد. در این پژوهش 15 لایه اطلاعاتی عوامل مورفومتریک حوزه مورد مطالعه به دست آمد. با توجه به میانگین کلی هر عامل مورفومتریک در همه طبقات نتایج تحقیق نشان داد که میانگین تابع عدم قطعیت یا وزن نهایی در لایه اطلاعاتی آنالیز سایه و روشن 5/0 و در لایه اطلاعاتی جهت شیب 778/0 و در لایه اطلاعاتی شاخص تحدب 5/0 و در لایه اطلاعاتی انحناء 333/0 و در لایه اطلاعاتی طبقه بندی انحناء 333/0 و در لایه اطلاعاتی ارتفاع 6/0 و در لایه اطلاعاتی طول - شیب 6/0 و در لایه اطلاعاتی انحنای دامنه 333/0 و در لایه اطلاعاتی نیمرخ انحناء 333/0 و در لایه اطلاعاتی شیب 6/0 و در لایه اطلاعاتی توان آبراهه 6/0 و در لایه اطلاعاتی بافت سطح زمین 5/0 و در لایه اطلاعاتی مساحت حوزه آبخیز 5/0 و در لایه اطلاعاتی رطوبت توپوگرافی 5/0 و در لایه اطلاعاتی فاصله عمودی از آبراهه 5/0 می باشد. بنابراین لایه‌های اطلاعاتی انحناء، انحنای دامنه و نیمرخ انحناء و طبقه بندی انحناء به طور مساوی دارای کمترین میانگین عدم قطعیت از بین عوامل مورفومتریک می باشد و لایه اطلاعاتی جهت شیب دارای بیشترین میانگین عدم قطعیت از بین عوامل مورفومتریک می باشد. بنابراین سطح زیر منحنی (AUC) در حالت‌های واسنجی (آموزش) مدل دمپسترشفر 846/0 و در حالت اعتبار سنجی (تست) مدل دمپسترشفر 816/0به دست آمد. بنابراین مدل دمپسترشفر توانایی بسیار خوبی برای پیش بینی مناطق مستعد فرسایش خندقی با استفاده از عوامل مورفومتریک از خود نشان داد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107689_5b23873b8243a74e856990bb6079509f.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Improving the Water Productivity by Using Clean Household Wastewater and Technical Management of the Field in Hyper-Arid Regions (Case Study: Zabol City) بهبود بهره‌وری آب با کاربرد پساب خانگی و مدیریت بستر کشت در مناطق فراخشک (مطالعه موردی: شهر زابل) 889 905 107690 10.22059/ijswr.2026.412092.670113 FA معین جهان تیع بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زابل، ایران منصور جهان‌تیغ بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زابل، Journal Article 2026 02 27 Currently, water scarcity due to severe drought and mismanagement is a prominent challenge in arid regions. The alarming consequences of this phenomenon include water quality deterioration, soil fertility decline, and subsidence, which threaten sustainable development goals. This research aims to present an integrated approach to improving water productivity by using clean household wastewater and technical management of the field in the Sistan region. This study was conducted with treatments of soil texture type (Loamy-clay-silty, loam and sandy-loamy), organic fertilizer (cow and sheep manure), and type of water consumption (uncontaminated household wastewater, Potable water) in a completely randomized design with 12 treatments and three replications. To calculate the water consumption efficiency, was water productivity index (WP) was used. In each treatment, the amount of water consumption was measured during the study period. Growth characteristics of plant, such as height, fresh weight, and Yield (ton/ha) were measured during the growth period of plants too. Based on the results, the volume of water consumed in the treatments was different, and the highest and lowest water consumption was measured to be 245 and 155 liters, respectively. By analyzing the data, the findings showed that the effects of soil texture, fertilizer type at the 1% level, and the interaction effect of soil and fertilizer at the 5% level on irrigation frequency and soil moisture content were significant (p ≤ 0.05). In contrast, the type of water consumption did not show a significant difference. هدف از اجرای پژوهش حاضر بررسی اثر الگوی تلفیقی کاربرد پساب خانگی و مدیریت بستر کشت بر افزایش بهره‌وری آب در منطقه فراخشک سیستان (شهر زابل) است. این پژوهش در قالب طرح فاکتوریل با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای مورد مطالعه در این تحقیق شامل نوع کیفیت آب مصرفی (پساب خانگی و آب شرب)، بافت خاک (لومی-رسی-سیلتی، لومی، شنی- لومی)، نوع کود دامی (گاوی و گوسفندی) برای کاشت گیاه قصیل جو بود. نتایج نشان داد که اثر نوع بافت خاک و کود دامی بر عملکرد قصیل جو و شاخص بهره‌وری علوفه تر و خشک، در سطح احتمال یک درصد (01/0 p ≤) معنی‌دار است؛ به‌طوری‌که بیشترین میزان علوفه تر برابر با 111 تن در هکتار (طی دو مرحله برداشت) مربوط به بافت خاک لومی-رسی-سیلتی بود که به‌ترتیب 6 و 10 درصد نسبت به بافت شنی-لومی و لومی افزایش عملکرد محصول را نشان داد. افزون بر این، کاربرد کود گاوی در مقایسه با کود گوسفندی؛ باعث افزایش 7 درصدی عملکرد محصول و 12 درصدی بهره‌وری مصرف آب شد. بررسی اثر کیفیت آب نیز بیانگر آن بود که آبیاری با پساب خانگی، با وجود افزایش نسبی عملکرد محصول و شاخص بهره‌وری علوفه تر و خشک نسبت به آب شرب، به لحاظ آماری معنی‌دار نبود. نتایج کلی حاکی از آن است که مدیریت مصرف آب از طریق بازچرخانی پساب خانگی همراه با اصلاح بستر خاک، ضمن افزایش عملکرد محصول موجب صرفه‌جویی در مصرف آب و ارتقای بهره‌وری آن می‌شود. اتخاذ این رویکرد، با وجود چالش‌های پیش‌رو در بخش کشاورزی، بستری مناسب برای تولید و توسعه سطح زیر کشت محصولات کشاورزی و احیاء اراضی کشاورزی رهاشده منطقه سیستان را فراهم می‌نماید.  https://ijswr.ut.ac.ir/article_107690_046b25304d9d00c1bb278efcd265f67a.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Profitability Analysis of Grain Maize Cultivation under Saline Water and Deficit Irrigation in a Tape Drip Irrigation System in Fars Province تحلیل سودآوری کشت ذرت دانه‌ای تحت آب شور و کم‌آبیاری در سیستم آبیاری قطره‌ای نواری در استان فارس 907 927 107692 10.22059/ijswr.2026.409748.670085 FA محبوبه لرمحمدحسنی بخش مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران رضوان طالب نژاد بخش مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران مسعود نوشادی بخش مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2026 01 14 In order to evaluate the economic feasibility of growing grain maize under deficit irrigation and irrigation water salinity, an experiment was conducted at the research farm of the Water Engineering Department, Faculty of Agriculture in the 2019. Therefore, a factorial experiment was conducted in a randomized complete block design with three replications. Four levels of irrigation water salinity were applied, including control (0.6), 2, 3.5, and 5 dS.m^-1. Irrigation water treatment was applied at three water levels: FI, 0.75FI, and 0.5FI, equivalent to full irrigation, 75% full irrigation, and 50% full irrigation. The results showed that the maximum leaf area index (5.82) and seed yield (9.53 Mg.ha^-1) were obtained in the full irrigation treatment with irrigation water salinity of 0.6 dS.m^-1. Based on the results of economic analysis, the highest benefit-cost ratio of maize was 2.64 in full irrigation and irrigation water salinity of 0.6 dS.m^-1. Based on the results of economic analysis, in the full irrigation treatment and 75% full irrigation at irrigation water salinity levels of 0.6 and 2 dS.m^-1, the benefit-cost ratio was greater than one and the economic water productivity was also a positive number. Thus, the economic efficiency of water in full irrigation at irrigation water salinity levels of 0.6 and 2 dS.m^-1 was 0.064 and 0.012 USD.m^-3, respectively, and in 75% full irrigation it was 0.044 and 0.012 USD.m^-3, respectively. Therefore, these treatments are economically justified. While in the 50% full irrigation treatment, at all levels of irrigation water salinity, the benefit-cost ratio was less than one and the economic water productivity was a negative number. Therefore, increasing the salinity of irrigation water to 2 dS.m^-1 in full irrigation and 75% full irrigation in grain maize cultivation in the study area is economically justified. به‌منظور ارزیابی محصول اقتصادی و بهره‌وری اقتصادی کشت ذرت دانه‌ای در شرایط کم‌آبیاری و شوری آب آبیاری پژوهشی در مزرعه تحقیقاتی بخش مهندسی آب دانشکده کشاورزی در سال زراعی 1398 انجام شد. جهت انجام پژوهش آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار به اجرا در آمد، چهار سطح شوری آب آبیاری شامل شاهد (6/0)، 2، 5/3 و 5 دسی-زیمنس بر متر و تیمار آب آبیاری در سه سطح آبیاری کامل، 75 درصد آبیاری کامل و 50 درصد آبیاری  اعمال گردید. نتایج نشان داد که حداکثر مقدار شاخص سطح برگ (82/5) و محصول دانه (53/9 مگاگرم در هکتار) در تیمار آبیاری کامل با شوری آب آبیاری 6/0 دسی‌زیمنس بر متر حاصل شد. بر اساس نتایج حاصل از تحلیل اقتصادی بیشترین مقدار نسبت سود به هزینه ذرت 64/2 در آبیاری کامل و شوری آب آبیاری6/0 دسی‌زیمنس بر متر حاصل شد. بر اساس نتایج تحلیل اقتصادی در تیمار آبیاری کامل و 75 درصد آبیاری کامل در سطوح شوری آب آبیاری 6/0 و 2 دسی‌زیمنس بر متر نسبت سود به هزینه بیشتر از یک و بهره‌وری اقتصادی آب نیز عدد مثبتی حاصل شد. به طوریکه، بهره‌وری اقتصادی آب در آبیاری کامل در سطوح شوری آب آبیاری 6/0 و 2 دسی‌زیمنس بر متر به ترتیب 064/0 و 012/0 دلار بر متر مکعب و در 75 درصد آبیاری کامل به ترتیب 044/0 و 012/0 دلار بر متر مکعب حاصل شد. بنابراین این تیمار‌ها توجیه اقتصادی دارند. در حالی که در تیمار 50 درصد آبیاری کامل در همه سطوح شوری آب آبیاری نسبت سود به هزینه کمتر از یک و بهره‌وری اقتصادی آب عدد منفی بدست آمد. بنابراین افزایش شوری آب آبیاری تا 2 دسی‌زیمنس بر متر در آبیاری کامل و 75 درصد آبیاری کامل در کشت ذرت دانه‌ای در منطقه مورد مطالعه توجیه اقتصادی دارد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107692_d7bc2269f8123f7e1e186c8551d74b61.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Comparing Machine Learning Algorithms for Identifying Antibiotic Resistance Genes (ARGs) in the Agricultural Soil Microbiome; Case Study in East Asia مقایسه الگوریتم‌های یادگیری ماشین برای شناسایی ژن‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک (ARGs) در میکروبیوم خاک‌های کشاورزی؛ مطالعه موردی در شرق آسیا 929 947 107693 10.22059/ijswr.2026.412755.670117 FA ریحانه سادات کشیک نویس رضوی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران الهام فراهانی بخش تحقیقات پایش و بهسازی منابع خاک و آب، موسسه تحقیقات خاک و آب کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ، ایران حجت امامی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نرگس عابدین زاده گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران محمد عبدالهی گروه کامپیوتر، سازمان جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، مشهد، ایران Journal Article 2026 04 22 With the escalating threat of antibiotic resistance, the accurate and comprehensive identification of antibiotic resistance genes (ARGs) in natural environments, particularly agricultural soils, has become a major concern in public and environmental health. In recent years, the application of machine learning algorithms has gained attention as a novel approach for analyzing complex metagenomic data and improving ARG detection. In this study, four machine learning algorithms—Random Forest, Gradient Boosting (XGBoost), Support Vector Machine (SVM), and Multilayer Perceptron (MLP)—were compared for their ability to identify resistance genes in the agricultural soil microbiome in India and China. Metagenomic data were obtained from the NCBI database and processed using the ARGs-OAP tool. A set of biological features, including GC content, amino acid frequency, and codon usage, was extracted. Statistical differences between resistant and non-resistant genes were assessed using the Mann–Whitney U test, and only significant features were selected for model training. The results demonstrated that the models, particularly Random Forest (with 98% accuracy), were capable of identifying resistance genes with high performance, even under conditions of imbalanced data and limited training sample size. These findings highlight the effectiveness of the selected biological features and machine learning algorithms in detecting ARGs in the agricultural soil microbiome in East Asia. This approach could serve as an efficient tool for environmental monitoring and policy-making aimed at controlling the spread of antibiotic resistance. با گسترش روزافزون مقاومت آنتی‌بیوتیکی، شناسایی دقیق و جامع ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی (ARGs) در محیط‌های طبیعی به‌ویژه خاک‌های کشاورزی، به یکی از دغدغه‌های مهم در حوزه سلامت عمومی و زیست‌محیطی تبدیل شده است. در سال‌های اخیر، بهره‌گیری از الگوریتم‌های یادگیری ماشین به‌عنوان رویکردی نوین برای تحلیل داده‌های پیچیده متاژنومیکی و بهبود شناسایی ARGs مورد توجه قرار گرفته است. در پژوهش حاضر، چهار الگوریتم یادگیری ماشین شامل جنگل تصادفی، تقویت‌ گرادیانی، ماشین بردار پشتیبان و شبکه عصبی چند لایه  با هدف شناسایی ژن‌های مقاوم در میکروبیوم خاک‌های کشاورزی دو کشور هند و چین مورد مقایسه قرار گرفتند. داده‌های متاژنومیکی از پایگاه داده NCBI استخراج و توسط ابزار ARGs-OAP پردازش شدند. مجموعه‌ای از ویژگی‌های زیستی شامل محتوایGC ، فراوانی آمینواسیدها و کدون‌ها استخراج گردید. تفاوت آماری میان ژن‌های مقاوم و غیرمقاوم با آزمون Mann–Whitney  بررسی شد و تنها ویژگی‌های معنادار جهت آموزش مدل‌ها انتخاب شدند. نتایج نشان داد که مدل‌ها، به‌ویژه جنگل تصادفی (با دقت 98%)، قادر به شناسایی ژن‌های مقاوم با عملکرد بالا حتی در شرایط داده‌های نامتوازن و حجم آموزش محدود بودند. این یافته‌ها نشان‌دهنده کارایی بالای ویژگی‌های زیستی منتخب و الگوریتم‌های یادگیری ماشین در شناسایی ARGs در میکروبیوم خاک‌های کشاورزی شرق آسیا است، و می‌تواند به‌عنوان ابزاری کارآمد در سیاست‌گذاری‌های زیست‌محیطی و کنترل گسترش مقاومت آنتی‌بیوتیکی مورد استفاده قرار گیرد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107693_706480d6eee4e95ba5869394d7ac6317.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Response of Soil Physical, Chemical, and Biological Properties to Tillage and Subsoiling in Safflower (Carthamus tinctorius) Cultivation پاسخ ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک به خاک‌ورزی و زیرشکنی در کشت گلرنگ (Carthamus tinctorius) 949 970 107694 10.22059/ijswr.2026.412016.670139 FA علی بهشتی آل آقا دانشیار گروه علوم و مهندسی خاک، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. حمیدرضا چقازردی استادیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران Journal Article 2026 05 13 This study evaluated the effects of three tillage systems (conventional, reduced, and no-tillage), subsoiling, and safflower cultivation on soil physical, chemical, and biological properties using a split-split-plot design. Results indicate that tillage management significantly affects soil quality. Compared to conventional tillage, no-tillage and reduced tillage systems offer superior conditions by minimizing mechanical disturbance and retaining plant residues. These practices were associated with increased soil organic matter, organic carbon, and microbial biomass carbon. While conventional tillage exhibited higher basal soil respiration, this is indicative of accelerated organic matter mineralization and structural disturbance, rather than improved biological quality. In contrast, conservation tillage systems fostered more stable conditions for carbon retention and biological activity. Safflower cultivation further improved biological indicators through root exudates and residue integration, while the impact of subsoiling varied by tillage system. In conclusion, conservation tillage, particularly no-tillage, shows significant potential for maintaining and enhancing soil properties in the short term. این پژوهش با هدف بررسی اثر سامانه‌های مختلف خاک‌ورزی، زیرشکنی و حضور یا عدم حضور گیاه بر برخی ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک انجام شد. آزمایش به‌صورت کرت‌های دوبار خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. تیمارها شامل سه سامانه خاک‌ورزی مرسوم، خاک‌ورزی کاهشی و بی‌خاک‌ورزی، دو سطح زیرشکنی و بدون زیرشکنی، و دو سطح کشت گلرنگ و بدون کشت گیاه بودند. نتایج نشان داد که مدیریت خاک‌ورزی تأثیر معنی‌داری بر تعدادی از شاخص‌های مورد بررسی داشت، به‌طوری‌که سامانه‌های بی‌خاک‌ورزی و خاک‌ورزی کاهشی در مقایسه با خاک‌ورزی مرسوم شرایط مطلوب‌تری را برای حفظ برخی شاخص‌های کیفیت خاک فراهم کردند. در این سامانه‌ها، کاهش اختلال مکانیکی، حفظ بقایای گیاهی در سطح خاک و بهبود پایداری ساختمان خاک با افزایش ماده آلی، کربن آلی و کربن زیست‌توده میکروبی همراه بود. اگرچه بیشترین تنفس پایه میکروبی خاک در تیمار خاک‌ورزی مرسوم مشاهده شد، این افزایش لزوماً نشان‌دهنده بهبود کیفیت زیستی خاک نیست و احتمالاً ناشی از افزایش هوادهی، برهم‌خوردن خاک و تسریع معدنی‌شدن ماده آلی در این سامانه است. در مقابل، مقادیر بیشتر کربن زیست‌توده میکروبی و کربن آلی در سامانه‌های حفاظتی نشان‌دهنده فراهم شدن شرایط نسبتاً پایدارتر برای نگهداری کربن و فعالیت زیستی خاک بود. همچنین حضور گلرنگ از طریق ترشحات ریشه‌ای، بقایای گیاهی و برهم‌کنش با شرایط فیزیکی خاک در بهبود برخی شاخص‌های زیستی نقش داشت. اثر زیرشکن نیز بسته به نوع سامانه خاک‌ورزی متفاوت بود و در برخی موارد از طریق تغییر شرایط فیزیکی خاک بر فعالیت میکروبی اثر گذاشت. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان داد که در شرایط این آزمایش، سامانه‌های خاک‌ورزی حفاظتی، به‌ویژه بی‌خاک‌ورزی، می‌توانند در کوتاه‌مدت نقش مؤثری در حفظ یا بهبود برخی ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک داشته باشند. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107694_2ea2794be5d831a4383cdf8eed4ff98b.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Feasibility Assessment of Estimating Chemical Forms of Iron in Soils of Acacia Victoria Forests Using Visible and Near-Infrared Spectroscopy امکان‏سنجی برآورد شکل‏های شیمیایی آهن در خاک‌های جنگلی آکاسیاویکتوریا با روش طیف‏سنجی مرئی و مادون ‏قرمز نزدیک 971 998 107695 10.22059/ijswr.2026.413999.670135 FA اکبر ریاحی بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران مجید باقرنژاد بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران سید علی ابطحی بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران سید علی اکبر موسوی بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران مهدی زارعی بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران حسن مظفری بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران Journal Article 2026 05 11 Iron is an essential plant nutrient whose availability and environmental role depend on the distribution of its chemical forms in soil, making accurate measurement important. Conventional laboratory methods are difficult, costly, and time-consuming, so new approaches are needed. Visible and near-infrared (Vis-NIR) spectroscopy is rapid, non-destructive, and cost-effective. This study aimed to estimate soil iron forms using Vis-NIR reflectance data with partial least squares regression (PLSR) and stepwise multiple linear regression (SMLR) to develop spectral transfer functions. After measuring iron forms and spectral reflectance of 130 soil samples, PLSR was used to predict iron forms and identify effective spectral bands. Selected bands were then entered into SMLR to develop simple spectral functions. Models were calibrated with training data and validated with test data using R², RMSE, and mean error. Validation R² values for PLSR models were: carbonate-bound iron (0.37), exchangeable iron (0.63), organic-bound iron (0.53), amorphous iron oxides (0.67), crystalline iron oxides (0.68), manganese oxide-bound iron (0.59), residual iron (0.51), and total iron (0.54). For SMLR-based functions, values were 0.41, 0.55, 0.44, 0.41, 0.65, 0.53, 0.48, and 0.48, respectively. Although PLSR outperformed SMLR, the difference was not substantial for some properties. Thus, Vis-NIR spectroscopy combined with regression models, especially PLSR, is an effective, low-cost, non-destructive method for estimating soil iron forms. The developed spectral functions should be validated before use in non-calcareous soils. آهن از عناصر غذایی ضروری گیاهان است که به شکل‌های مختلف در خاک وجود دارد و فراهمی و نقش آن در خاک و محیط‌زیست به توزیع نسبی شکل‌های شیمیایی آن بستگی دارد. بنابراین اندازه‌گیری دقیق شکل‌های آهن اهمیت ویژه‌ای دارد. روش‌های معمول آزمایشگاهی سخت، گران و زمان‌بر هستند و لازم است از روش‌های جدید که مشکلات مذکور را نداشته باشند استفاده شود. روش طیف‌سنجی مرئی-مادون‌قرمز نزدیک در مقایسه با روش‌های سنتی آزمایشگاهی، سریع، غیرمخرب و کم‌هزینه است. هدف این مطالعه، برآورد شکل‌های شیمیایی آهن خاک با استفاده از داده‌های بازتاب طیفی در محدوده مرئی-مادون‌قرمز نزدیک با روش‌های رگرسیون حداقل مربعات جزئی (PLSR) و رگرسیون چندمتغیره خطی گام‌به‌گام و در نهایت توسعه توابع انتقالی طیفی بود. پس از اندازه‌گیری شکل‌های شیمایی آهن و بازتاب طیفی 130 نمونه خاک، ابتدا از مدل‌سازی PLSR برای پیش‌بینی شکل‌های آهن و شناسایی باندهای طیفی مؤثر استفاده شد. باندهای انتخاب‌شده براساس مقادیر انحراف معیار ضرایب رگرسیون، به مدل SMLR وارد شدند تا توابع طیفی ساده و کاربردی توسعه یابند. مدل‌ها با داده‌های آموزش ساخته‌شده و با داده‌های آزمون اعتبارسنجی شدند. برای ارزیابی مدل‌ها از ضریب تعیین، ریشه میانگین مربعات خطا و خطای میانگین استفاده شد. مقادیر R²  اعتبارسنجی مدل‌های PLSR به‌ترتیب برای آهن کربناتی، آهن تبادلی، آهن متصل به ترکیبات آلی، اکسیدهای آهن بی‌شکل، اکسیدهای آهن بلوری، آهن متصل به اکسیدهای منگنز، آهن باقی‌مانده و آهن کل  37/0، 63/0، 53/0، 67/0، 68/0، 59/0، 51/0 و 54/ بودند. مقادیر برای توابع طیفی مبتنی برSMLR 41/0، 55/0، 44/0، 41/0، 65/0، ۰53/0، 48/0 و 48/0 بودند. هرچند کارایی PLSR بهتر از توابع طیفی بود، اما در برخی ویژگی‌ها تفاوت چشمگیر نبود. بنابراین طیف‌سنجی Vis-NIR ترکیب‌شده با مدل‌های رگرسیونی به‌ویژه PLSR روشی مؤثر، کم‌هزینه و غیرمخرب برای برآورد شکل‌های آهن خاک است. پیشنهاد می‌شود توابع طیفی توسعه‌یافته پیش از کاربرد، در خاک‌های غیرآهکی اعتبارسنجی شوند. https://ijswr.ut.ac.ir/article_107695_65c7845e87990bf31a1325a3ebad43a4.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Spatiotemporal Patterns and Scale-dependent Correlations of Drought Indices in Southeastern Iran with Emphasis on Recent Temperature and Precipitation Conditions مقایسه الگوهای زمانی-مکانی و همبستگی مقیاسی شاخص‌های خشکسالی در جنوب‌شرق ایران با تأکید بر وضعیت دما و بارشِ سال‌های اخیر 999 1019 107703 10.22059/ijswr.2026.414132.670136 FA هانیه محمدی گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران. جواد بذرافشان گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران. آرزو نازی قمشلو گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران. شاهین رفیعی گروه مهندسی مکانیک بیوسیستم، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 2026 05 10 Drought, as one of the most destructive climatic phenomena, poses a serious threat to water and food security in arid and semi‑arid regions. The present study aimed to analyze the spatio‑temporal patterns of meteorological drought in Sistan and Baluchestan Province during the period 1990–2024 using data from six synoptic stations. The Standardized Precipitation Index (SPI) and the Standardized Precipitation Evapotranspiration Index (SPEI) were calculated at 1‑, 3‑, 6‑, and 12‑month timescales, and their trends were evaluated using the Mann–Kendall test with pre‑whitening and Sen’s slope estimator. The results indicated a significant increasing trend in regional temperature, and the Pettitt test confirmed a climatic regime shift during 1998–2001. Evapotranspiration at Zabol station showed the highest values, with an average of 65.8 mm day⁻¹ in summer. Although negative trends in the indices were observed across all stations, statistical significance was mainly detected at the long‑term timescale (12 months), particularly at Zabol. Notably, SPEI exhibited negative trends even in stations where SPI showed no significant trend, providing evidence for the energy‑driven nature of drought and the stronger influence of warming and evapotranspiration on regional moisture conditions. The correlation between SPI and SPEI increased from 0.21 to 0.73 with increasing timescale, suggesting the dominant role of precipitation at longer timescales and the sensitivity of SPEI to temperature variability at shorter timescales. Chabahar station, due to its coastal location, exhibited the lowest correlation. Based on these findings, drought management in the region should focus on reducing evaporative demand and enhancing resilience to warming. خشکسالی به‌عنوان یکی از مخرب‌ترین پدیده‌های اقلیمی، تهدیدی جدی برای امنیت آبی و غذایی مناطق خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوهای زمانی-مکانی خشکسالی هواشناسی در استان سیستان و بلوچستان طی دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۴ با استفاده از داده‌های شش ایستگاه سینوپتیک انجام شد. شاخص‌های SPI و SPEI در مقیاس‌های زمانی ۱، ۳، ۶ و ۱۲ماهه محاسبه و روند آن‌ها با آزمون من-کندال با روش پیش‌سفید کردن و شیب سن ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که دمای منطقه روند افزایشی معناداری داشته و آزمون پتیت تغییر رژیم اقلیمی در سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱ را تأیید کرد. تبخیرتعرق در ایستگاه زابل با میانگین 65/8 میلی‌متر بر روز در تابستان بیشترین مقدار را نشان داد. اگرچه در کلیه ایستگاه‌ها روند نزولی شاخص‌ها مشهود است، اما معنی‌داری آماری آن عمدتاً در مقیاس‌های بلندمدت (۱۲ماهه) و به‌ویژه در ایستگاه زابل ثبت شد. با این حال، شاخص SPEI با نشان دادن روند نزولی در ایستگاه‌هایی که SPI فاقد روند معنادار است، شواهدی حاکی از ماهیت انرژی‌محور خشکسالی و غلبه اثرات گرمایش و تبخیرتعرق بر شرایط رطوبتی منطقه ارائه می‌دهد. همبستگی میان SPI و SPEI با افزایش مقیاس زمانی از ۲۱/۰ به ۷۳/۰ افزایش یافت که نشان‌دهنده غلبه نقش بارش در مقیاس‌های بلندمدت و تأثیرپذیری SPEI از نوسانات دمایی در مقیاس‌های کوتاه‌مدت است. ایستگاه چابهار نیز به‌دلیل موقعیت ساحلی، کمترین همبستگی را نشان داد. بر اساس نتایج، مدیریت خشکسالی در این منطقه باید بر کاهش تقاضای تبخیری و افزایش تاب‌آوری در برابر گرمایش متمرکز شود.  https://ijswr.ut.ac.ir/article_107703_69d496a5db65a5acf025c097cd497855.pdf