موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 7 2026 09 23 Selenium Passivation in Contaminated Soils Using Carboxymethyl Chitosan, Magnetite, and Their Composite: Effects on Maize (Zea mays L.) Growth and Nutrient Uptake غیرمتحرک‌سازی سلنیوم با استفاده از کربوکسی‌متیل کیتوسان، مگنتیت و کامپوزیت آن‌ها در خاک­های آهکی آلوده و تأثیر آن بر رشد و جذب عناصر غذایی ذرت (Zea mays L.) 1765 1801 108880 10.22059/ijswr.2026.410154.670092 FA خاطره سرمستی گروه مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0009-0002-4922-6951 احمد گلچین گروه مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0002-7193-6821 مهران میثاقی گروه مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0009-0003-5143-6031 Journal Article 2026 02 02 Contamination of calcareous soils with selenium (Se) significantly enhances its bioavailability, resulting in growth inhibition and the disruption of essential nutrient balance within plant tissues. Therefore, implementing effective immobilization strategies is crucial to mitigate Se toxicity and its adverse impacts on crop production. This study aimed to evaluate the remediation efficiency of carboxymethyl chitosan (CMCh), magnetite (Fe3O4), and a magnetite–carboxymethyl chitosan composite (Fe3O4/CMCh) for Se immobilization, assessing their effects on growth performance, nutrient uptake, and distribution in maize (Zea mays L.). A greenhouse factorial experiment was conducted using a completely randomized design. Soils were artificially contaminated with Se at concentrations of 0, 2, 4, 8, 16, and 32 mg kg⁻¹. Following an equilibration period, amendments were applied at rates of 0, 0.25, 0.50, and 1% (w/w). After soil equilibration, maize seedlings were cultivated for 60 days. Subsequently, plant growth parameters and concentrations of Se, phosphorus (P), potassium (K), iron (Fe), and zinc (Zn) were determined in roots and shoots. Results indicated that increasing Se levels significantly reduced maize growth and decreased the translocation of P and Fe to aboveground tissues. Conversely, plant growth, as well as K and Zn concentrations, reached their maximum at 2 mg Se kg⁻¹, declining at higher levels. The amendments effectively reduced Se bioavailability; however, the Fe3O4/CMCh composite showed the highest efficiency by immobilizing approximately 90% of bioavailable Se. While Fe3O4/CMCh is an effective amendment for contaminated soils, its application in uncontaminated soils requires careful management to avoid excessive immobilization of essential micronutrients. آلودگی خاک‌های آهکی به سلنیوم(Se) با افزایش زیست‌فراهمی این عنصر، می‌تواند موجب کاهش رشد گیاه و برهم خوردن تعادل تغذیه‌ای و توزیع عناصر غذایی در اندام‌های گیاهی شود. پژوهش حاضر، با هدف ارزیابی کارایی کربوکسی‌متیل کیتوسان (CMCh)، مگنتیت (Fe₃O₄) و کامپوزیت مگنتیت–کربوکسی‌متیل کیتوسان(Fe₃O₄/CMCh) در غیرمتحرک‌سازی سلنیوم در خاک‌های آهکی آلوده و بررسی تأثیر آن بر رشد، جذب و توزیع عناصر غذایی در گیاه ذرت (Zea mays L.) انجام شد. آزمایش گلخانه‌ای به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی اجرا گردید. خاک‌ها به‌طور مصنوعی با مقادیر ۰، ۲، ۴، ۸، ۱۶ و ۳۲ میلی‌گرم سلنیوم در کیلوگرم خاک آلوده شدند. پس از یک دوره خوابانیدن، جاذب‌های CMCh، Fe₃O₄ و Fe₃O₄/CMCh در سطوح ۰، 25/0، 50/0 و ۱ درصد وزنی به خاک افزوده شدند. پس از رسیدن خاک‌های تیمارشده به تعادل، نشاهای ذرت کشت و پس از ۶۰ روز، شاخص‌های رشد گیاه و غلظت سلنیوم، فسفر، پتاسیم، آهن و روی در ریشه و اندام‌های هوایی اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که افزایش غلظت سلنیوم خاک موجب کاهش معنی‌دار رشد ذرت و کاهش غلظت و انتقال فسفر و آهن به اندام‌های هوایی گردید، در حالی‌که غلظت پتاسیم و روی در سطح ۲ میلی‌گرم در کیلوگرم سلنیوم به بیشینه مقدار رسید و با افزایش آلودگی کاهش یافت. کاربرد جاذب‌ها با کاهش زیست‌فراهمی سلنیوم، جذب این عنصر را محدود کرده و موجب بهبود رشد و تعادل تغذیه‌ای گیاه شد. در این میان، کامپوزیت Fe₃O₄/CMCh با غیرمتحرک‌سازی حدود ۹۰ درصد سلنیوم قابل جذب، بیشترین کارایی را نشان داد. به‌طور کلی، این کامپوزیت به‌عنوان جاذبی مؤثر برای مدیریت آلودگی سلنیوم در خاک‌های آهکی توصیه می‌شود، هرچند کاربرد آن در خاک‌های غیرآلوده باید با احتیاط انجام گیرد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_108880_d64f5f513a8b274576bcf01511bd7032.pdf