موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 7 2026 09 23 Economic and Environmental Assessment and Prioritization of Wood‑Farming Options Using Treated Wastewater (Case Study: Mahdasht, Karaj) ارزیابی اقتصادی و محیط زیستی و اولویت­بندی گزینه های زراعت چوب با پساب تصفیه شده (مطالعه موردی ماهدشت کرج) 1683 1706 108875 10.22059/ijswr.2026.412832.670137 FA مهدی ملک پور گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0009-0008-6160-9625 بیژن نظری گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-9356-5961 عبدالمجید لیاقت گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-3224-6529 حمزه علی علیزاده گروه مهندسی آب، دانشکدگان علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران 0000-0001-7965-3247 مجتبی محمدی زاده اداره مهندسی و مطالعات، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان البرز 0009-0000-4370-5500 Journal Article 2026 05 12 The restrictive policies regarding timber harvesting from natural forests, compounded by critical water scarcity, have necessitated the exploration of sustainable alternatives for industrial wood production. This study investigates the feasibility of using treated wastewater for irrigation in commercial-scale plantations (2 ha) in Mahdasht, Karaj, Iran. The economic and environmental performance of three fast-growing species—Populus spp., Eucalyptus spp., and Paulownia spp.—was evaluated. Economic viability was determined using Net Present Value (NPV), Internal Rate of Return (IRR), and Benefit–Cost Ratio (BCR), alongside sensitivity analyses. Our findings indicate significant inter-species variations in financial performance. Paulownia demonstrated the highest economic potential (NPV: 2.48 billion Tomans; IRR: 28.8%; BCR: 1.56), followed by Eucalyptus and Populus. Sensitivity analysis identified timber market price as the primary driver of long-term profitability; notably, Populus showed higher vulnerability to land-cost fluctuations, while Eucalyptus was sensitive to irrigation expenditures. Crucially, this study demonstrates that reliance solely on financial metrics is insufficient for species selection. While Paulownia offered superior returns, it entails higher ecological and management risks. Populus, despite lower economic gains, exhibited the highest environmental sustainability and ecological compatibility, aligning better with national conservation objectives. We conclude that a multi criteria decision-making (MCDM) framework—balancing economic profitability, environmental sustainability, and implementation feasibility—is essential for the development of resilient plantation forestry in water-limited arid and semi-arid regions. سیاست‌های محدودکننده بهره‌برداری از جنگل‌های طبیعی، در کنار بحران کم‌آبی، لزوم جستجوی جایگزین‌های پایدار برای تولید چوب صنعتی را بیش از پیش نمایان کرده است. در این مطالعه، امکان‌سنجی استفاده از پساب تصفیه‌شده برای آبیاری در سطح کشت تجاری (۲ هکتار) در منطقه ماهدشت کرج مورد بررسی قرار گرفت. عملکرد اقتصادی و ‌محیط‌زیستی سه گونه سریع‌الرشد شامل صنوبر (Populus spp.)، اکالیپتوس (Eucalyptus spp.) و پالونیا (Paulownia spp.) ارزیابی شد. توجیه اقتصادی طرح با استفاده از شاخص‌های ارزش خالص فعلی (NPV)، نرخ بازده داخلی (IRR) و نسبت منفعت به هزینه (BCR) و با انجام تحلیل حساسیت محاسبه گردید. یافته‌ها بیانگر تفاوت‌های معناداری در عملکرد مالی گونه‌های مورد مطالعه است. پالونیا با دستیابی بهNPV برابر 48/2 میلیارد تومان،IRR برابر 8/28 درصد وBCR برابر 56/1 بالاترین پتانسیل اقتصادی را به خود اختصاص داد و پس از آن، گونه‌های اکالیپتوس و صنوبر در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. تحلیل حساسیت نشان داد که قیمت چوب در بازار، تعیین‌کننده‌ترین عامل در سودآوری بلندمدت است؛ به طور مشخص، صنوبر در برابر نوسانات هزینه‌های زمین و اکالیپتوس در برابر هزینه‌های آبیاری حساسیت بیشتری نشان دادند. نکته حائز اهمیت این پژوهش این است که اتکای صرف به شاخص‌های مالی برای انتخاب گونه جهت کشت، ناکافی است. با وجود اینکه پالونیا بازده اقتصادی بالاتری ارائه داد، اما با ریسک‌های اکولوژیک و مدیریتی بیشتری همراه است. در مقابل، صنوبر با وجود بازده اقتصادی کمتر، بالاترین پایداری زیست‌محیطی و سازگاری اکولوژیک را از خود نشان داد که با اهداف کلان حفاظت از منابع طبیعی کشور همسویی بیشتری دارد. در نهایت، این مطالعه نتیجه‌گیری می‌کند که برای توسعه جنگل‌کاری تاب‌آور در مناطق خشک و نیمه‌خشک، بهره‌گیری از یک چارچوب تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) که تعادلی میان سودآوری اقتصادی، پایداری ‌محیط‌زیستی و قابلیت اجرایی ایجاد کند، الزامی است. https://ijswr.ut.ac.ir/article_108875_bf0c154b2f1bede4ba741b4967525c7b.pdf