موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 7 2026 09 23 Soil Properties Response to Ecosystem Rehabilitation through Pit Seeding in Mountain Rangelands پاسخ ویژگی‌های خاک مراتع کوهستانی به احیای اکوسیستم از طریق کپه‌کاری 1577 1591 108831 10.22059/ijswr.2026.408251.670073 FA وحید کریمیان استادیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشگاه یاسوج 0000-0002-3553-2862 Journal Article 2025 12 23 This study aimed to evaluate the effects of pit-seeding on vegetation cover indices and soil properties in the Tang-Sorkh rangelands of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province. The research was conducted as a comparative study between pit-seeded and control areas. Vegetation attributes were assessed using 1 m² quadrats established along transects, and soil samples were collected from two depths (0–15 and 15–30 cm). The results indicated that pit-seeding induced significant changes in most of the studied variables. Vegetation cover (79.15%) and litter cover (16.44%) increased significantly, whereas bare soil (4.12%) and gravel cover (4.26%) decreased. Regarding soil physical properties, pit-seeding significantly increased clay content while reducing sand content and mean particle diameter (p<‌0.01), with no significant effect on silt content. In terms of soil chemical characteristics, significant treatment effects were observed for soil pH, organic matter (OM), cation exchange capacity (CEC), phosphorus (P), potassium (K), calcium (Ca), and lime content. Soil biological attributes exhibited the strongest response, with basal respiration (BR), substrate-induced respiration (SIR), microbial biomass carbon (MBC), microbial biomass nitrogen (MBN), and the microbial biomass C:N ratio being significantly affected by pit-seeding (p< 0.01). The highest values of BR (1.949 mg CO₂ kg⁻1 soil h⁻1), SIR (2.136 mg CO₂ kg⁻1 soil h⁻1), MBC (260.00 mg kg-1), and MBN (13.85 mg kg-1) were recorded in the pit-seeded area within the 0–15 cm soil layer. این مطالعه با هدف ارزیابی عملیات کپه‌کاری بر شاخص‌های پوشش گیاهی و ویژگی‌های خاک در مراتع تنگ‌سرخ استان کهگیلویه و بویراحمد انجام شد. پژوهش به‌صورت مقایسه‌ای بین عرصه‌های تحت عملیات کپه‌کاری و شاهد صورت گرفت. در هر محدوده، پوشش گیاهی با استفاده از پلات‌های یک مترمربعی در امتداد ترانسکت‌ها بررسی شد و نمونه‌های خاک از دو عمق 0–15 و 15–30 سانتی‌متری برداشت گردید. نتایج نشان داد که عملیات کپه‌کاری موجب ایجاد تفاوت‌های معنی‌دار در اکثر شاخص‌های مورد مطالعه شد. درصد پوشش گیاهی (15/79 درصد) و لاشبرگ (44/16 درصد) به‌طور معنی‌داری افزایش یافت، در حالی که خاک لخت (12/4 درصد) و سنگریزه (26/4 درصد) کاهش نشان دادند. در بخش ویژگی‌های فیزیکی، کپه‌کاری سبب افزایش معنی‌دار درصد رس و کاهش درصد شن و میانگین قطر ذرات خاک شد (01/0>P)، در حالی که بر درصد سیلت تأثیر معنی‌داری نداشت. از نظر شیمیایی کپه‌کاری اثر معنی‌داری بر اسیدیته، ماده آلی، ظرفیت تبادل کاتیونی، فسفر، پتاسیم، کلسیم و آهک داشت. در مقابل بر هدایت الکتریکی، سدیم، منیزیم، کلر و نسبت جذب سدیم اثر معنی‌دار نبود (p>0.05). شاخص‌های بیولوژیکی خاک بیشترین پاسخ را به عملیات کپه‌کاری داشتند؛ به‌طوری‌که تنفس پایه، تنفس برانگیخته، کربن زیست‌توده میکروبی، نیتروژن زیست‌توده میکروبی و نسبت کربن به نیتروژن زیست‌توده میکروبی تحت تأثیر کپه‌کاری قرار گرفتند (01/0>P) . بیشترین مقادیر تنفس پایه mg CO₂ kg⁻1 soil h⁻1 949/1))، تنفس برانگیخته (mg CO₂ kg⁻1 soil h⁻1 136/2)، کربن زیست‌توده میکروبی mg kg-100/260)) و نیتروژن زیست‌توده میکروبی (mg kg-1 85/13) در عرصه کپه‌کاری‌شده و در عمق 0 تا 15 سانتی‌متری خاک مشاهده شد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_108831_35382975e1015bb4aaa14f7dc2d11cba.pdf