موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 4 2026 06 22 Spatiotemporal Patterns and Scale-dependent Correlations of Drought Indices in Southeastern Iran with Emphasis on Recent Temperature and Precipitation Conditions مقایسه الگوهای زمانی-مکانی و همبستگی مقیاسی شاخص‌های خشکسالی در جنوب‌شرق ایران با تأکید بر وضعیت دما و بارشِ سال‌های اخیر 999 1019 107703 10.22059/ijswr.2026.414132.670136 FA هانیه محمدی گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0009-0001-2200-7129 جواد بذرافشان گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-6721-8990 آرزو نازی قمشلو گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0003-2283-8026 شاهین رفیعی گروه مهندسی مکانیک بیوسیستم، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0003-2647-3984 Journal Article 2026 05 10 Drought, as one of the most destructive climatic phenomena, poses a serious threat to water and food security in arid and semi‑arid regions. The present study aimed to analyze the spatio‑temporal patterns of meteorological drought in Sistan and Baluchestan Province during the period 1990–2024 using data from six synoptic stations. The Standardized Precipitation Index (SPI) and the Standardized Precipitation Evapotranspiration Index (SPEI) were calculated at 1‑, 3‑, 6‑, and 12‑month timescales, and their trends were evaluated using the Mann–Kendall test with pre‑whitening and Sen’s slope estimator. The results indicated a significant increasing trend in regional temperature, and the Pettitt test confirmed a climatic regime shift during 1998–2001. Evapotranspiration at Zabol station showed the highest values, with an average of 65.8 mm day⁻¹ in summer. Although negative trends in the indices were observed across all stations, statistical significance was mainly detected at the long‑term timescale (12 months), particularly at Zabol. Notably, SPEI exhibited negative trends even in stations where SPI showed no significant trend, providing evidence for the energy‑driven nature of drought and the stronger influence of warming and evapotranspiration on regional moisture conditions. The correlation between SPI and SPEI increased from 0.21 to 0.73 with increasing timescale, suggesting the dominant role of precipitation at longer timescales and the sensitivity of SPEI to temperature variability at shorter timescales. Chabahar station, due to its coastal location, exhibited the lowest correlation. Based on these findings, drought management in the region should focus on reducing evaporative demand and enhancing resilience to warming. خشکسالی به‌عنوان یکی از مخرب‌ترین پدیده‌های اقلیمی، تهدیدی جدی برای امنیت آبی و غذایی مناطق خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوهای زمانی-مکانی خشکسالی هواشناسی در استان سیستان و بلوچستان طی دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۴ با استفاده از داده‌های شش ایستگاه سینوپتیک انجام شد. شاخص‌های SPI و SPEI در مقیاس‌های زمانی ۱، ۳، ۶ و ۱۲ماهه محاسبه و روند آن‌ها با آزمون من-کندال با روش پیش‌سفید کردن و شیب سن ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که دمای منطقه روند افزایشی معناداری داشته و آزمون پتیت تغییر رژیم اقلیمی در سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱ را تأیید کرد. تبخیرتعرق در ایستگاه زابل با میانگین 65/8 میلی‌متر بر روز در تابستان بیشترین مقدار را نشان داد. اگرچه در کلیه ایستگاه‌ها روند نزولی شاخص‌ها مشهود است، اما معنی‌داری آماری آن عمدتاً در مقیاس‌های بلندمدت (۱۲ماهه) و به‌ویژه در ایستگاه زابل ثبت شد. با این حال، شاخص SPEI با نشان دادن روند نزولی در ایستگاه‌هایی که SPI فاقد روند معنادار است، شواهدی حاکی از ماهیت انرژی‌محور خشکسالی و غلبه اثرات گرمایش و تبخیرتعرق بر شرایط رطوبتی منطقه ارائه می‌دهد. همبستگی میان SPI و SPEI با افزایش مقیاس زمانی از ۲۱/۰ به ۷۳/۰ افزایش یافت که نشان‌دهنده غلبه نقش بارش در مقیاس‌های بلندمدت و تأثیرپذیری SPEI از نوسانات دمایی در مقیاس‌های کوتاه‌مدت است. ایستگاه چابهار نیز به‌دلیل موقعیت ساحلی، کمترین همبستگی را نشان داد. بر اساس نتایج، مدیریت خشکسالی در این منطقه باید بر کاهش تقاضای تبخیری و افزایش تاب‌آوری در برابر گرمایش متمرکز شود.  https://ijswr.ut.ac.ir/article_107703_faefd6b057278915c97d6d674f1fdc8c.pdf