موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 2 2026 04 21 Effect of Plant Growth-Promoting Rhizobacteria (PGPR) on Mineral Nutrient Uptake in Persian oak (Quercus brantii L.) Seedlings under Drought Stress تأثیر باکتری‌های محرک رشد گیاه (PGPR) بر جذب عناصر معدنی در نونهال‌های بلوط ایرانی (Quercus brantii L. ) تحت تنش کم‌آبی 393 407 106942 10.22059/ijswr.2026.407302.670063 FA مهری خسروی گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام. مهدی حیدری -گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام. ایران حسینعلی علیخانی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج. ایران. اصغر مصلح آرانی گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویر شناسی، دانشگاه یزد، یزد. ایران. نرگس پردل گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام Journal Article 2025 11 30 Drought stress is one of the most important abiotic stresses affecting plant growth, performance, and nutrient balance, leading to reduced seedling quality. This study aimed to evaluate the effect of seed inoculation with selected plant growth-promoting rhizobacteria (PGPR) isolated from native species on mineral nutrient uptake and Dickson Quality Index of Iranian oak (Quercus brantii L.) seedlings under water deficit stress and sustainable nursery management. The experiment was conducted at three levels of water stress (80%, 60%, and 40% field capacity) in a completely randomized design. The effects of PGPR inoculation on the uptake of P, Ca, Mg, Na, and K, K/Na ratio, seedling quality index, and physiological responses were assessed. Results showed that increasing water deficit stress reduced P, Ca, Mg, and Na concentrations and seedling quality, while K concentration and K/Na ratio increased. PGPR inoculation enhanced nutrient uptake, maintained ionic balance, improved seedling quality, and increased seedling resistance under drought conditions. In particular, Bacillus cereus and Bacillus licheniformis increased K, Ca, and Mg content and improved tissue turgor and photosynthesis. A significant positive correlation between seedling quality index and Ca highlighted the key role of this element in structural stability. These findings indicate that PGPR can serve as an effective biological strategy to improve nutrient efficiency, structural quality, and production of drought-resistant seedlings, supporting forest restoration and sustainable natural resource management. تنش خشکی یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیرزنده است که رشد، عملکرد و تعادل عناصر غذایی گیاهان را تحت تأثیر قرار داده و کیفیت نهال‌ها را کاهش می‌دهد. هدف این پژوهش بررسی اثر تلقیح بذر با سویه‌های منتخب باکتری‌های محرک رشد گیاه (PGPR) جداسازی‌شده از گونه‌های بومی بر جذب عناصر معدنی و شاخص کیفیت نونهال‌های بلوط ایرانی (Quercus brantii L.) تحت شرایط تنش کم‌آبی و مدیریت پایدار تولید نهال بود. آزمایش در سه سطح تنش کم‌آبی شامل ۸۰٪، ۶۰٪ و ۴۰٪ ظرفیت مزرعه و در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام شد و اثر تلقیح با  باکتریها بر جذب عناصر P، Ca، Mg، Na و K، نسبت K/Na، شاخص کیفیت نهال (Dickson Quality Index) و پاسخ‌های فیزیولوژیک نونهال‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که افزایش شدت تنش کم‌آبی موجب کاهش غلظت فسفر، کلسیم، منیزیم و سدیم و کاهش شاخص کیفیت نهال شد، در حالی که غلظت پتاسیم و نسبت K/Na افزایش یافت. تلقیح با باکتریها باعث افزایش جذب عناصر غذایی، حفظ تعادل یونی، بهبود شاخص کیفیت نهال و افزایش مقاومت نونهال‌ها در شرایط کم‌آبی شد؛ بویژه سویه‌های Bacillus cereus و Bacillus licheniformis موجب افزایش پتاسیم، کلسیم و منیزیم و بهبود تورژسانس و فتوسنتز بافت‌ها شدند. همچنین همبستگی مثبت و معناداری بین شاخص کیفیت نهال و کلسیم مشاهده شد که نقش کلیدی این عنصر را در پایداری ساختاری نهال نشان می‌دهد. این نتایج بیانگر آن است که استفاده از باکتری‌های محرک رشد گیاه (PGPR) یک راهکار زیستی مؤثر برای افزایش کارایی تغذیه‌ای، بهبود کیفیت ساختاری و تولید نهال‌های مقاوم‌تر به تنش کم‌آبی بوده و می‌تواند در برنامه‌های احیای جنگل و توسعه پایدار منابع طبیعی مورد استفاده قرار گیرد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_106942_f2e54dded4cff5f3194fea92d27696eb.pdf