موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 2 2026 04 21 Quantification of the Morphophysiological Response of Sesame to Salinity Stress in Different Irrigation Methods کمی‌سازی واکنش مورفوفیزیولوژیک کنجد به تنش شوری در روش‌های مختلف آبیاری 353 373 106937 10.22059/ijswr.2026.407936.670070 FA وحیدرضا پیروزفر دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی، دانشکده مهندسی آب و محیط‎زیست، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. امیر سلطانی محمدی گروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی آب و محیط زیست، دانشگاه شهیدچمران اهواز سعید برومندنسب استاد، گروه آبیاری و زهکشی، دانشکده مهندسی آب و محیط‎زیست، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. افراسیاب رهنما قهفرخی استاد، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. Journal Article 2025 12 15 This study was conducted to quantify the effect of different irrigation methods with saline water on the yield and yield components of the sesame cultivar Behbahan in the form of split strip plots in a randomized complete block design in the educational farm of Shahid Chamran University of Ahvaz in the crop years 2021 and 2022, with three replications. The main factor included three types of irrigation methods (drip tape, drip tape with mulch, and subsurface drip tape) in vertical plots, and the sub-factor included four salinity levels (1.8, 3.5, 5, and 6.5 dS/m) in horizontal plots. The results showed that with increasing salinity stress in the three irrigation methods, leaf area index, greenness index, and whole plant dry matter decreased, and the highest value in non-stress conditions (Ymax) was related to the drip tape with mulch. Modeling the changes in these traits with the Gompertz model had a good fit. The highest stress tolerance threshold (EC50%) was observed for leaf area index (13.8 dS/m) in the drip tape with mulch, for greenness index (25.6 dS/m), and total dry matter (11 dS/m) in the subsurface drip irrigation treatment. Oil content, seed yield, and oil were also affected by salinity stress and the interaction of irrigation methods. The highest seed yield (1092 kg/ha) under stress-free conditions was obtained from the drip tape with mulch treatment, which reached a stress tolerance threshold of 62.7 dS/m.  این پژوهش به‌منظور کمی‌سازی تأثیر روش‌های مختلف آبیاری با آب شور بر عملکرد و اجزای عملکرد کنجد رقم بهبهان به‌صورت کرت‌های خرد شده نواری در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در مزرعۀ آموزشی دانشگاه شهید چمران اهواز در سال‌های زراعی 1400 و 1401 با سه تکرار اجرار شد. عامل اصلی شامل سه نوع روش آبیاری (قطره‌ای‌‌ بدون پوشش مالچ پلاستیکی، قطره‌ای‌ با پوشش مالچ پلاستیکی و قطره‌ای‌ زیرسطحی) در کرت‌های عمودی و عامل فرعی شامل چهار سطح شوری (8/1، 5/3، 5 و 5/6 دسی زیمنس بر متر) در کرت‌های افقی قرار گرفت. نتایج نشان داد با افزایش تنش شوری در سه روش آبیاری، شاخص سطح برگ، سبزینگی و مادۀ خشک کل بوته کاهش یافت و بالاترین میزان آن در شرایط بدون تنش (Ymax) مربوط به روش آبیاری قطره‌ای‌ با پوشش مالچ پلاستیکی بود. مدل‌سازی تغییرات این صفات با مدل گومپرتز دارای برازش خوبی بود. بالاترین آستانه تحمل به تنش (EC50%) در مورد شاخص سطح برگ (13/8 دسی زیمنس بر متر) در تیمار قطره‌ای‌ با پوشش مالچ پلاستیکی، در مورد شاخص سبزینگی (25/6 دسی زیمنس بر متر) و مادۀ خشک کل (11 دسی زیمنس بر متر) در تیمار قطره‌ای‌ زیرسطحی مشاهده شد. میزان روغن، عملکرد دانه و روغن نیز تحت تأثیر تنش شوری و برهمکنش روش آبیاری قرار گرفتند. بالاترین عملکرد دانه (1092 کیلوگرم در هکتار) در شرایط بدون تنش از تیمار قطره‌ای‌ با پوشش مالچ پلاستیکی به دست آمد که آستانه تحمل به تنش به 62/7 دسی زیمنس بر متر رسید.  https://ijswr.ut.ac.ir/article_106937_917809781865bec2100c4e326c7d0bba.pdf