موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 57 1 2026 03 21 A Review of Bioengineering of Rill and Gully Erosion Based on the Suitable Plant Species Selection مروری بر مدیریت زیستی فرسایش شیاری و آبکندی با تاکید بر انتخاب گونه‌های گیاهی مناسب 249 281 106740 10.22059/ijswr.2026.404090.670034 FA محسن حسینعلی زاده گرگان ، میدان بسیج، پردیس دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ، دانشکده مرتع و آبخیزداری علی رادکانی گروه آموزشی آبخیزداری، دانشکدة مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران قادیرقلی کوچک‌نژاد گروه آموزشی آبخیزداری، دانشکدة مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. فرخنده آقاجان لیافو گروه آموزشی آبخیزداری، دانشکدة مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. حسن یگانه گروه آموزشی مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. Journal Article 2025 10 18 Soil, as one of the most vital components of natural resources, plays a critical role in human life. Among various land degradation processes, soil erosion is considered the most significant threat and is recognized as a dynamic mechanism that must be addressed with a broader and more forward-thinking perspective. Any intervention lacking technical and environmentally sustainable principles may result in irreversible or costly consequences. This study aims to provide a model for selecting appropriate plant species to reduce and biologically manage rill and gully erosion in line with sustainable development and the protection of soil and water resources. Following a comprehensive review of erosion sources in multiple studies, the impact of specific plant species—based on canopy characteristics, stems, roots, adaptability, and reproduction—on rill and gully erosion was evaluated. The plant species recommended in the reviewed studies were preferably perennial, with rigid stems, dense upper canopy cover, and deep root systems. These species should tolerate both dry and moist soil conditions and have the capacity to regenerate even after being buried by sediments. In addition to highlighting the high potential and widespread applicability of plant species in controlling gully erosion and the need for greater attention to bioengineering in gully rehabilitation, this study also suggests several suitable species, including Reed (Phragmites australis), Vetiver (Vetiveria zizanioides), Bermuda grass (Cynodon dactylon), Tamarix ramosissima Ledeb, Lycium depressum Stocks and Prosopis koelziana Burkil. These species may serve as effective models for management and implementation decisions in restoration and bio-management of erosion at the national level.<br /> <br />(Tamarix ramosissima Ledeb)، کهور دره‌ای (Prosopis koelziana Burkil)، دیوخار (Lycium depressum Stocks) خاک به‌عنوان یکی از مهمترین ارکان منابع طبیعی، نقش بسیار عمده‌ای در زندگی انسان دارد. در میان فرآیندهای مختلف تخریب سرزمین، فرسایش خاک بزرگترین تهدید به حساب آمده و به‌عنوان سازوکاری پویا به‌شمار آمده که بایستی با تغییر دیدگاه و فراتر از گذشته به کاهش و مدیریت به‌هنگام آن پرداخته شود. چرا که هرگونه اقدامی بدون توجه به اصول فنی و پایدار محیط زیستی، تأثیرات جبران‌ناپذیر و یا پرهزینه‌ای را رقم می‌زند. پژوهش حاضر به ارائه الگو برای انتخاب گونه‌های گیاهی مناسب به‌منظور کاهش و مدیریت زیستی فرسایش شیاری و آبکندی خاک در راستای توسعه پایدار و حفاظت از آب و خاک می‌پردازد. بعد از مرور منابع فرسایش در پژوهش‌های متعدد، تأثیر برخی از گونه‌های گیاهی از لحاظ ویژگی‌های تاج پوشش، ساقه، ریشه و شرایط سازگاری و تکثیر در فرسایش شیاری و آبکندی مورد بررسی قرار گرفت. گیاهان پیشنهادی در پژوهش‌های مروری عموماً چند‌ساله و با ساقه‌های سخت بودند که جوامع گیاهی با پوشش متراکم فوقانی و ریشه متراکم و عمیق را دارا بوده، تحمل شرایط خشک و مرطوب خاک را داشته و در صورت مدفون شدن توسط رسوبات، توان رشد و نموی مجدد را داشته باشند. در این پژوهش علاوه بر پتانسیل و گستردگی بالای گونه‌های گیاهی در کنترل فرسایش آبکندی و نیازمندی توجه بیشتر به مهندسی زیستی در احیا و کنترل آبکندها، برخی گونه‌های مناسب مانند نی (Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud)، وتیور (Chrysopogon zizanioides L.)، پنجه‌مرغی (Cynodon‌ dactylon (L.) Pers)، گز پرشاخه (Tamarix ramosissima Ledeb)، کهور دره‌ای (Prosopis koelziana Burkil)، دیوخار (Lycium depressum Stocks)  پیشنهاد شده است که می‌تواند الگوی مناسبی برای اتخاذ تصمیمات مدیریتی و اجرایی پروژه‌های مرتبط با احیای پوشش گیاهی و مدیریت زیستی فرسایش در سطح ملی باشد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_106740_14ac5741bbf2db20faf8bc1cdfae3e32.pdf