موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 56 12 2026 02 20 Production and Trend Analysis of Daily Cyclonicity Indices over East Azerbaijan Province (Tabriz) تولید و تحلیل روند شاخص‌های‌چرخندگی روزانه در شمال‌غرب ایران 3275 3292 106007 10.22059/ijswr.2025.403738.670020 FA حدیث گل محمدیان 'گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران زهرا آقاشریعتمداری استادیار/گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران محمدرضا پیشوایی گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز Journal Article 2025 10 07 This study investigates upper-level atmospheric circulation over Iran's North-Western region, centered on Tabriz, from 1948 to 2010. The core of the research is the creation of a Daily Cyclonicity Index (DCI) for the 500 hPa and 700 hPa levels, designed to quantify the influence of cyclonic troughs and anticyclonic ridges, utilizing 23011 daily geopotential height maps from the NCEP/NCAR Reanalysis. The study classifies circulation into five distinct types: Trough Line (TL), Trough Edge (TE), Geopotential Col (COL), Ridge Edge (RE), and Ridge Line (RL). The analysis of mean annual frequencies at 500 hPa reveals a pronounced dominance of high-pressure systems. Ridge patterns (RL and RE) collectively influence the East Azerbaijan area for 53% of the year, while trough patterns (TL and TE) occur only 22% of the time. This anticyclonic dominance is especially strong in the warm season, governed by the subtropical high-pressure belt. A more balanced distribution emerges in the cold season, with high, col, and low systems occurring 43%, 28%, and 29% of the time, respectively. The long-term trend assessment using the Mann-Kendall test identifies a significant shift in circulation patterns over the 63-year period. The study documents a statistically significant decrease in the frequency of low-pressure systems and a concurrent increase in high-pressure systems. This trend provides a clear signal of changing atmospheric dynamics in the region, with important implications for local climate, including potential impacts on precipitation amount and patterns and drought frequency in Iran's North-West. این مطالعه به بررسی گردش جوی سطح بالایی بر روی منطقه شمال غربی ایران با مرکز تبریز از سال ۱۹۴۸ تا ۲۰۱۰ می‌پردازد. هسته اصلی این تحقیق، ایجاد شاخص چرخندی روزانه (DCI) برای سطوح ۵۰۰ هکتوپاسکال و ۷۰۰ هکتوپاسکال است. این مطالعه با استفاده از ۲۳۰۱۱ نقشه ارتفاع ژئوپتانسیل روزانه از بازتحلیل NCEP/NCAR، گردش‌ها را به پنج نوع متمایز طبقه‌بندی می‌کند: خط ناوه (TL)، لبه ناوه (TE)، ستون ژئوپتانسیل (COL)، لبه پشته  (RE)و خط پشته (RL). تجزیه و تحلیل میانگین فراوانی‌های سالانه در سطح ۵۰۰ هکتوپاسکال، تسلط قابل توجه سیستم‌های پرفشار را نشان می‌دهد. الگوهای پشته (RL و  (RE به طور کلی ۵۳٪ از سال بر منطقه آذربایجان شرقی تأثیر می‌گذارند، در حالی که الگوهای ناوه (TL و (TE  تنها ۲۲٪ از زمان رخ می‌دهند. تسلط واچرخندی به ویژه در فصل گرم، که توسط کمربند پرفشار نیمه‌گرمسیری اداره می‌شود، قوی است. در فصل سرد، توزیع متعادل‌تری پدیدار می‌شود، به طوری که سیستم‌های پرفشار، سرد و کم فشار به ترتیب ۴۳٪، ۲۸٪ و ۲۹٪ از مواقع رخ می‌دهند. نکته مهم این است که ارزیابی روند بلندمدت با استفاده از آزمون من-کندال، تغییر قابل توجهی در الگوهای گردش جوی در طول دوره ۶۳ ساله را نشان می‌دهد.  روند موجود نشان دهنده تغییر دینامیک جوی در منطقه مورد مطالعه است که پیامدهای مهمی برای آب و هوای محلی، از جمله تأثیرات بالقوه بر الگوها و میزان بارش و فراوانی خشکسالی در شمال غربی ایران دارد. https://ijswr.ut.ac.ir/article_106007_8655ee5acd44c3b295151a08892195d2.pdf