موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 56 8 2025 10 23 Assessment of the Impact of Water Governance System Vulnerability to Environmental Hazards (A Case Study of the Karun-e Bozorg Basin in Khuzestan Province) ارزیابی تاثیر آسیب‌پذیری نظام حکمرانی آب در برابر مخاطرات محیطی(مطالعه حوضه آبریز کارون بزرگ در استان خوزستان) 2199 2223 104847 10.22059/ijswr.2025.396423.669955 FA مهین فرجام گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران خلیل کلانتری گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران علی اسدی گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران علی اکبر براتی گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 06 03 The present study aimed to assess the vulnerability of the water governance system to environmental hazards in the Karun Great Basin, Khuzestan Province, using an integrated DPSIR-PLS framework. Data were collected through expert interviews, coded and analyzed using MAXQDA software, and subsequently categorized within the DPSIR framework. Structural Equation Modeling with Partial Least Squares (PLS-SEM) was applied for analysis. To ensure adequate sample size, G*Power software was employed, resulting in 90 valid questionnaires collected from experts. The results revealed that in the initial model, the structure of relationships followed a linear pattern from driving forces to responses. However, in the extended model, feedback loops and cyclical relationships emerged between the response component and other elements. The response component showed significant negative effects on driving forces (–0.610), pressures (–0.333), state (–0.266), and impacts (–0.373), indicating the weak performance of institutional responses in controlling the vulnerability cycle. In the initial model, the impact component played the main role with the highest path coefficient (0.828), but in the extended model, with the inclusion of responses, the driving force component became the main driver with a path coefficient of (0.872). This shift highlights that under weak institutional responses, human and climatic factors as driving forces become more prominent and decisive, leading to a more stable vulnerability cycle. The R² values of the components ranged from 0.372 to 0.704, indicating moderate to very high explanatory power of the model. Accordingly, it is recommended that responses be redesigned through institutional reforms, spatial planning, infrastructure modernization, and support for sustainable agriculture. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی آسیب‌پذیری نظام حکمرانی آب در برابر مخاطرات محیطی در حوضه آبریز کارون بزرگ استان خوزستان، با بهره‌گیری از چارچوب تلفیقی DPSIR-PLS انجام شد. داده‌ها از طریق تحلیل مصاحبه‌های تخصصی با استفاده از نرم‌افزارMAXQDA گردآوری و کدگذاری شدند و پس از دسته بندی در چارچوب DPSIR با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی(PLS-SEM)  تحلیل شدند. برای اطمینان از کفایت حجم نمونه، از نرم‌افزار G*Power استفاده شد. در نهایت 90 پرسشنامه معتبر از کارشناسان جمع‌آوری شد. نتایج نشان داد که ساختار روابط در مدل اولیه به‌صورت خطی از نیروی محرکه به پاسخ بود، اما در مدل توسعه یافته روابط بازگشتی و چرخه‌ای میان پاسخ و سایر مؤلفه‌ها ایجاد شد. همچنین مؤلفه پاسخ تأثیر منفی معنادار بر (نیرو: 610/0-، فشار: 333/0-، وضعیت: 266/0-، اثر: 373/0-) داشت که نشان‌دهنده ضعف عملکرد پاسخ‌های نهادی در کنترل چرخه آسیب‌پذیری است. در مدل اولیه مؤلفه اثر با بیشترین ضریب مسیر (828/0) نقش اصلی را داشت، اما در مدل توسعه یافته با وارد شدن پاسخ‌ها، مؤلفه نیروی محرکه به عنوان محرک اصلی با ضریب مسیر (872/0) برجسته شد. این جابه‌جایی اهمیت نشان‌دهنده آن است که در شرایط ضعف پاسخ‌های نهادی، تأثیر عوامل انسانی و اقلیمی به‌عنوان نیروی محرکه برجسته‌تر و تعیین‌کننده‌تر می‌شود و چرخه آسیب‌پذیری شکل پایدارتری به خود می‌گیرد. مقادیر R² مؤلفه‌ها بین 372/0 تا 704/0 قدرت تبیینی متوسط تا بسیار بالا مدل را نشان می‌دهد. بر این اساس، بازطراحی پاسخ‌ها از طریق اصلاحات نهادی، برنامه‌ریزی فضایی، نوسازی زیرساخت‌ها و حمایت از کشاورزی پایدار پیشنهاد می‌شود.  https://ijswr.ut.ac.ir/article_104847_70d1fa56faa58737a8dafc9de1ffec87.pdf