موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 56 8 2025 10 23 Comparative evaluation of different methods for estimating environmental flow in the Zayandehroud River with emphasis on the Physical Habitat Simulation Model (PHABSIM) ارزیابی تطبیقی روش‌های مختلف برآورد جریان محیط‌زیستی در رودخانه زاینده‌رود با تاکید بر مدل شبیه‌سازی فیزیکی زیستگاه (PHABSIM) 2033 2056 104769 10.22059/ijswr.2025.392798.669915 FA یوسف رجبی زاده دارزینی دانشجوی دکترا رشته مهندسی آب، گرایش سازه های آبی دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران 0009-0004-5074-9279 کورش قادری بخش مهندسی آب دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید باهنر کرمان ایران 0000-0001-8976-7272 محمد مهدی احمدی بخش مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان ، ایران. 0000-0001-7731-4073 محبوبه حاجی اسماعیلی گروه علوم زندگی و محیط زیست، دانشگاه کارلستاد، وارملند، سوئد. 0000-0001-9512-3836 محمد حسن نادری بخش مهندسی آب، دانشکده مهندسی آب و خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0009-0000-1049-3943 محمد مهدی ملکپور بخش مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0000-0003-3784-4218 Journal Article 2025 04 01 Estimation of the aquatic ecosystems environmental flow is considered important factors to prevent the negative effects of controlling and regulating surface flows on river habitats. The purpose of this research is to evaluate the environmental flow of Zayandehroud river by the Physical Habitat Simulation method in comparison with Tennant and Range of Variability Approach. The study area was determined from the Zayandehroud Dam downstream to the Gavkhuni Wetland and was divided into 3 reaches, which includes 8 hydrometric stations. The flow statistical series used in this research was collected from establishment year begining of hydrometric stations until the last year when data was available from Isfahan Regional Water Department and then normalized and included in calculations. Also, by using average value score of fish species according to the experts, the target species of this research were determined for the upstream, middle and downstream areas, Capoeta damascina, Capoeta aculeata and Aphanius isfahanensis. According to the results, the environmental flow estimated the PHABSIM is 60%, the RVA is 49% and the tennant is 26% of the river average annual flow. The results show that the simultaneous use of the PHABSIM and RVA methods can provide a more accurate method that is more compatible with the ecological characteristics of the Zayandehroud River for estimating environmental flow. Compared to empirical methods such as Tennant, this combination allows for more practical results; however, further evaluation under different hydrological conditions could help strengthen the validity of the results. تخمین جریان محیط‌زیستی اکوسیستم‌های آبی،‏ یکی از مهم‌ترین عوامل برای جلوگیری از تأثیرات منفی کنترل و تنظیم جریان‌های سطحی بر زیستگاه‌های رودخانه‌ای محسوب می‌شود. هدف از انجام این تحقیق ارزیابی جریان محیط‌زیستی رودخانه زاینده‌رود به روش شبیه‌سازی فیزیکی زیستگاه PHABSIM در مقایسه با روش‌های هیدرولوژیکی تنانت و دامنه تغییرات طبیعی جریان رودخانه می‌باشد. محدوده مطالعاتی حدفاصل پایین‌دست سد زاینده‌رود تا تالاب گاوخونی تعیین گردید و به 3 بازه تقسیم شد که شامل 8 ایستگاه هیدرومتری می‌باشد. سری آماری جریان مورد استفاده در تحقیق حاضر از ابتدای سال تاسیس ایستگاه‌های هیدرومتری تا آخرین سالی که داده‌ها موجود بودند (1397) از اداره آب منطقه‌ای اصفهان جمع‌آوری و سپس طبیعی‌سازی گردید و در محاسبات لحاظ شد. همچنین با استفاده از ارزیابی میانگین امتیاز ارزش گونه‌های ماهی از نظر کارشناسان مربوطه، گونه‌های هدف این تحقیق برای بازه بالادست، میان‌دست و پایین‌دست به ترتیب سیاه ‌ماهی ریز فلس، سیاه ماهی درشت ‌فلس و آفانیوس گورخری تعیین شدند. جریان محیط‌زیستی برآورد شده در روش شبیه‌سازی فیزیکی زیستگاه PHABSIM 60% ، دامنه تغییرات طبیعی جریان رودخانه 49% و تنانت 26% میانگین جریان سالانه رودخانه می‌باشد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بهره‌گیری هم‌زمان از روش شبیه‌سازی فیزیکی زیستگاه و رویکرد دامنه تغییرات طبیعی جریان رودخانه می‌تواند روشی دقیق‌تر و سازگارتر با ویژگی‌های اکولوژیکی رودخانه زاینده‌رود برای برآورد جریان زیست‌محیطی ارائه دهد. در مقایسه با روش‌های تجربی مانند تنانت، این ترکیب امکان ارائه نتایج کاربردی‌تر را فراهم می‌سازد؛ هرچند ارزیابی بیشتر در شرایط هیدرولوژیکی متفاوت می‌تواند به تقویت اعتبار نتایج کمک کند. https://ijswr.ut.ac.ir/article_104769_bdfa0820f1cc76651f108bccd5bbe24f.pdf