موسسه انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات آب و خاک ایران 2008-479X 56 6 2025 08 23 Numerical modeling of plunging Turbidity current in the Dez Dam reservoir مدل‌سازی عددی غوطه‌وری جریان غلیظ در مخزن سد دز 1459 1477 103829 10.22059/ijswr.2025.392751.669914 FA نیلوفر کیان ارثی گروه سازه‌های آبی، دانشکده مهندسی آب و محیط زیست، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. مهدی قمشی گروه سازه های آبی، دانشکده مهندسی آب و محیط زیست، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0000-0002-8361-1645 محمدرضا زایری گروه سازه های آبی، دانشکده مهندسی آب و محیط زیست، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article 2025 03 31 During flood events, a river naturally transports significant amounts of sediment from its upstream watershed. Due to the reduction in flow velocity in calm and deep areas such as dam reservoirs, coarser sediments carried by the flow tend to settle in a zone known as the plunge area of the turbidity current. The Dez Dam, located in the northern part of Khuzestan Province, plays a crucial role in providing drinking water, irrigation, and flood control. Investigating the turbidity plunge zone can yield valuable insights to support the management of sediment-laden flow discharge through bottom outlets and sediment bypass tunnels. In this study, the movement and behavior of muddy turbidity currents within the Dez Dam reservoir were simulated using the FLOW-3D computational fluid dynamics (CFD) code. The RNG k-ε turbulence model was employed to simulate field-scale conditions. Numerical modeling results indicate that for flood discharges exceeding 300 m3/s and reservoir water levels above 320 meters above sea level, the turbidity current plunging depth is formed at a distance ranging from 20 to 27 kilometers upstream of the dam structure. A comparison between the estimated plunging depths of the turbidity currents and previously developed empirical formulas reveals a direct relationship with flood discharge and an inverse relationship with the sediment concentration entering the reservoir. The model validation results demonstrated a strong agreement between the simulated plunging depths and those predicted by empirical relationships, with a determination coefficient (R²) of 0.938, confirming the model's high accuracy. در طول سیلاب، یک رودخانه به طور طبیعی مقادیر قابل‌توجهی رسوب را از حوضه آبریز بالادست حمل می‌کند. به دلیل کاهش سرعت جریان در مناطق آرام و عمیق، مانند مخزن سد، رسوبات درشت‌تر که همراه جریان آب منتقل می‌شوند، در ناحیه به نام غوطه‌وری جریان غلیظ ته‌نشین می‌گردند. سد دز جهت تأمین آب شرب، آبیاری و کنترل سیلاب در شمال استان خوزستان اهمیت زیادی دارد. مطالعه بر روی ناحیه غوطه‌وری می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در جهت کمک به عملیات تخلیه جریان غلیظ حاوی رسوبات از دریچه‌های تحتانی و تونل‌های انحراف رسوب فراهم کند. شبیه‌سازی و حرکت جریان‌های غلیظ گل‌آلود در مخزن سد دز با استفاده از کد دینامیک سیالات محاسباتی FLOW-3D مورد بررسی قرار گرفته است. برای بررسی در ابعاد میدانی، از مدل آشفتگی κ-ε (RNG) استفاده شده است. نتایج مدل عددی نشان می‌دهد برای سیلاب‌های بزرگ‌تر از 300 مترمکعب بر ثانیه با تراز سطح آب بالای 320 متر از سطح دریا محدوده تشکیل عمق غوطه‌وری حدفاصل 20 تا 27 کیلومتری از دیواره سد خواهد بود. مقایسه برآورد عمق غوطه‌وری جریان غلیظ ارائه شده با روابط تجربی پیشین به طور صریح ارتباط مستقیم با دبی سیلاب و ارتباط معکوس با غلظت رسوبات ورودی به مخزن سد دز را نشان می‌دهد. نتایج این اعتبارسنجی نشان داد که عمق‌های غوطه‌وری شبیه‌سازی شده به‌خوبی با مقادیر پیش‌بینی‌شده از روابط تجربی مطابقت دارند، به‌طوری که ضریب تبیین (R²) جامع برابر با 938/0 به‌دست‌آمده است. https://ijswr.ut.ac.ir/article_103829_702a4dbb2425dcdcbef1cf0bb4f15ca5.pdf